Handrit.org
 

Håndskrift detailjer

GKS 3270 4to

Der er ingen billeder tilgængelige for dette håndskrift.

Lög; Island, 1340-1360

Navn
Jón Sigurðsson 
Fødselsdato
17. juni 1811 
Dødsdato
7. december 1879 
Stilling
Forsker; Arkivar 
Roller
Lærd; Skriver; Forfatter; Marginal; Ejer; Donor; Korrespondent; recipient 
Flere detaljer
Navn
Magnúss Þórhallsson 
Stilling
Præst 
Roller
Skriver 
Flere detaljer
Navn
Brynjólfur Sveinsson 
Fødselsdato
14. september 1605 
Dødsdato
5. august 1675 
Stilling
Biskop 
Roller
Lærd; Ejer; Forfatter; Korrespondent; Marginal 
Flere detaljer
Navn
Þórunn Sigurðardóttir 
Fødselsdato
14. januar 1954 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Navn
Guðrún Ingólfsdóttir 
Fødselsdato
1. maj 1959 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Navn
Haraldur Bernharðsson 
Fødselsdato
12. april 1968 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Navn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fødselsdato
19. august 1844 
Dødsdato
4. juli 1919 
Stilling
Forskningsbibliotekar 
Roller
Lærd 
Flere detaljer
Tekstens sprog
Islandsk (primært); Latin

Indhold

1(1v-22r)
Kristinréttur Árna biskups
Rubrik

„Hér byrjast upp kristinsdómsbálkur Íslendinga hinn nýi og segir í fyrsta kapítula um kristiliga trú“

Begynder

Það er upphaf laga vorra Íslendinga sem upphaf er allra góðra hluta …

Ender

„… hafa hálft konungur en hálft biskup.“

2(22r)
Biblían
Rubrik

„Sancti Johanni“

Begynder

In illis dixit Ihesus turbis iudeorum …

Ender

„… nec dum uenerat hora eius.“

Bemærkning

Úr Jóhannesarguðspjalli (8.12-20).

Tekstens sprog

Latin

Nøgleord
3(22v-102r)
Jónsbók
Begynder

Magnús meður Guðs miskunn Noregs konungur son Hákonar konungs …

Ender

„… en virða þó til fullra aura.“

Nøgleord
3.1(102r)
Bæn
Begynder

Nú gefi vor herra Jesús Christus oss þessa bók …

Ender

„… oss öllum nú og jafnan. Amen.“

Nøgleord
4(102r-104v)
Réttarbætur Eiríks konungs Magnússonar
Rubrik

„Bréf Eiríks Noregskonungs“

Begynder

Eiríkur með Guðs miskunn Noregs konungur son Magnús konungs …

Ender

„… Jón klerkur ritaði.“

Nøgleord
5(104v-105r)
Réttarbætur Hákonar konungs Magnússonar
Rubrik

„réttar bætur“

Begynder

Þessar réttarbætur gaf Hákon konungur sem hér fylgja …

Ender

„… Símon klerkur ritaði.“

Nøgleord
6(105r-107v)
Réttarbætur Hákonar konungs Magnússonar
Rubrik

„Hákonar bréf“

Begynder

Hákon með Guðs miskunn Noregs konungur son Magnús konungs …

Ender

„… Jón murti ritaði.“

Nøgleord
7(107v-107v)
Skipan Vilhjálms kardinála
Rubrik

„Leyfi kardinála“

Begynder

Þetta leyfi gaf Vilhjálmur kardináli …

Ender

„… þar sem hann er kominn að helginni.“

Nøgleord
8(107v-108v)
Staðfesting Innocentíusar páfa fjórða
Rubrik

„Bréf páfans“

Begynder

Innocentíus páfi þjónn allra Guðs þjóna …

Ender

„… á hinu vii. ári vors páfadóms.“

Nøgleord
9(108v-109r)
Bygginga kapítuli
Rubrik

„Bygginga kapítuli“

Begynder

Nú ef umboðsmaður konungs byggir jarðir í héraði …

Ender

„… ef landsbúi er í útlegð.“

Nøgleord
10(110r-129v)
Hirðskrá
Rubrik

„Hér byrjast Hirðskrá“

Begynder

Það er upphaf hirðlaga vorra …

Ender

„… konungi vorum til trausts og sæmdar. Oss …“

Bemærkning

Síðustu línur laganna hljóta að hafa verið á öðru af þeim tveimur blöðum sem glatast hafa úr handritinu og móta sést fyrir aftast.

Nøgleord

Fysisk Beskrivelse / Kodikologi

Materiale
Skinn.
Antal blade
i + 129 + i blöð (157-160 mm x 187-192 mm). Bl. 109 er 259 mm á hæð. Blaðstubburinn sem skrifað er á er 96 mm á hæð en mesta breidd 94 mm, minnsta 91 mm. Auð blöð: 1r (að mestu), 109v.
Foliering

  • Nýleg blýantsblaðmerking 1-129, efst á milli dálka.
  • Jón Sigurðsson hefur blaðsíðumerkt víða, að jafnaði á 10 síðna fresti en örlítið þéttar bæði fremst og aftast. Óvart hefur bls. 52 verið merkt sem 51 og af þeim sökum skekkist blaðsíðutal sem því nemur.

Lægfordeling

18 kver.

  • Kver I: 8 blöð.
  • Kver II: 8 blöð.
  • Kver III: 4 blöð.
  • Kver IV: 10 blöð.
  • Kver V: 3 blöð.
  • Kver VI: 8 blöð.
  • Kver VII: 8 blöð.
  • Kver VIII: 8 blöð.
  • Kver IX: 6 blöð.
  • Kver X: 8 blöð.
  • Kver XI: 8 blöð.
  • Kver XII: 8 blöð.
  • Kver XIII: 6 blöð.
  • Kver XIV: 8 blöð.
  • Kver XV: 8 blöð.
  • Kver XVI: 8 blöð.
  • Kver XVII: 8 blöð.
  • Kver XVIII: 4 blöð.

Tilstand

  • Útsíður nær allra kveranna eru dekkri og að jafnaði óhreinni en innsíður og bera meiri merki um meðhöndlun, sem bendir til þess að kverin hafi um tíma verið laus og óinnbundin. Þetta er einkum áberandi í síðustu kverunum.
  • Blekblettir og bleksmitun víða á spássíum. Blektæring sést og víða.
  • Göt sem komið hafa við verkun skinnsins eru fá (bl. 22, 104, 123).
  • Rifur örfáar og ekki áberandi.
  • Af bl. 109 er einungis varðveittur efri hluti (1/4 hluti blaðsins) auk blaðbrotsblaðs, og einungis skrifað á rektósíðu.
  • Tvö blöð vantar aftast.

Layout

  • Tvídálka.
  • Línufjöldi er yfirleitt 24 í hverjum dálki en fremst og aftast gjarnan 23.
  • Leturflötur er að meðaltali 194-202 mm x 144-149 mm. Breidd dálka er 66-70 mm.
  • Hvergi sést markað fyrir dálkum og línum.
  • Síðari tíma síðutitlar á bl. 29v-30r, 45v-46r, 57v-58r, 81r.

Skrift

Óþekktur skrifari, textaskrift. Letrið er stórt og reglulegt. Sama hönd er á fyrri hluta GKS 3268 4to, AM 420 a 4to, og sumum vísunum í Egils sögu Möðruvallabókar

[Decoration]

Handritið er allt lýst með litdregnum upphafsstöfum. Sams konar upphafsstafi er að finna í öðru Jónsbókarhandriti frá sama tíma og með sömu hendi, GKS 3268 4to, og mjög svipaðir upphafsstafir eru einnig í Stjórnarhandritinu AM 226 fol. og Flateyjarbók, GKS 1005 fol., sem Magnús Þórhallsson lýsti (sbr. Guðbjörg Kristjánsdóttir 1993, bls. 25-26).

Krossfestingarmynd er á bl. 23v (ytri dálki), en hún er talin gerð af sama manni og lýsti Skarðsbók Jónsbókar, AM 350 fol. (sbr. Guðbjörg Kristjánsdóttir 1993, bls. 25).

Spássíumynd af hengdum manni er á bl. 7r, við upphaf kafla um gröft í kirkjugarði.

Spássíumynd af manni er á bl. 97r, við upphaf Þjófabálks.

Stór upphafsstafur í mynd dreka er á einum stað:

  • Bl. 26r: F (7 inndregnar línur) í upphafi Þingfararbálks.
Stafur með sama sniði er á bl. 2v í GKS 3268 4to.

Stór sögustafur er á einum stað:

  • Bl. 29v: Þ (5 línur) í upphafi Kristindómsbálks.

Upphafsstafir skreyttir með pennaflúri (3-5 inndregnar línur) og margir með myndum af dýrum og kynjaskepnum ýmiskonar, eru í upphafi annarra bálka:

  • Bl. 1v: Þ (5 línur) í upphafi Kristinréttar Árna biskups.
  • Bl. 22v: M (3 línur) í upphafi bréfs Magnúsar konungs.
  • Bl. 34r: J (meðfram leturfleti) í upphafi Konungs þegnskyldu.
  • Bl. 34v: Ð (5 línur) í upphafi Mannhelgi.
  • Bl. 45r: F (4 línur) í upphafi Kvennagiftinga.
  • Bl. 47v: S (4 línur) í upphafi Erfðabálks.
  • Bl. 57v: H (5 línur) í upphafi Landabrigðabálks.
  • Bl. 60v: E (6 línur) í upphafi Landsleigubálks.
  • Bl. 82r: Ð (6 línur) í upphafi Kaupabálks.
  • Bl. 89v: S (5 línur) í upphafi Farmannalaga.
  • Bl. 97r: Þ (5 línur) í upphafi Þjófabálks.
  • Bl. 102r: E (5 línur) í upphafi réttarbóta Eiríks konungs.
  • Bl. 110r: Ð (5 línur) í upphafi Hirðskrár.
Þrír til fjórir litir eru notaðir (rauður, rauðbrúnn, grænn og/eða gráblár) og einkennandi er að stafirnir sjálfir eru tvílitir, flestir með eins konar innlagðri skreytingu eða mynstri.

Minni pennaflúraðir upphafsstafir (yfirleitt 2 inndregnar línur), einlitir með flúri í öðrum lit, eru í upphafi kafla. Í mörgum þeirra eru einnig myndir af dýrum, kynjaskepnum eða mannsandlitum.

Rauðritaðar fyrirsagnir eru alls staðar við upphaf bálka og kafla.

Línufyllingar í rauðum og grænum lit eru í efnisyfirliti á bl. 23v-25v og á stöku stað aftan við rauðritaðar fyrirsagnir.

Víða er strikað eða dregið með rauðum lit í stafi og orð til áherslu.

[Musical Notation]

Nótur á spjaldblöðum.

Tilføjet materiale

  • Leiðréttingar skrifara: 98r, 104v(?).
  • Leiðréttingar, síðari tíma: 35r, 43v, 58v-59r, 76v.
  • Athugasemdir við texta: 13r, 29r, 41r, 42v, 48v, 58r, 59r, 70v.
  • Almennar athugasemdir: 1v, 2r, 4r, 18r, 30v, 43r, 44r, 53v, 66v, 100v, 105r, 119r.
  • Tilvísanir: 36r, 50v-51v.
  • Ártöl: 73r.
  • Ferill: 2r.
  • Nöfn: 2r, 15r, 18r, 66v, 87r.
  • Pennakrot: 1r, 2r, 3r, 6r, 7r, 9r-v, 10r, 12v, 13v, 14v, 16r, 17r, 18v, 21r, 23r-v, 25v-26r, 30v-32r, 33r, 35v, 37v, 39r, 41v-42r, 43r, 44r, 48r-49r, 50r, 51v, 61v, 62r, 63v, 67v, 7172v, 74r, 78r-v, 80r, 86v, 93v, 95r, 100v, 111v, 116r, 118v, 122r, 124v, 127r, 129v.
  • Áherslumerki: 3r-v, 6v, 8v, 12r-13v, 15r, 16r, 21r, 22v-23v, 82v, 115v.
  • Tákn: 27v, 32r, 107r, 119v.
  • Kaflamerkingar á spássíum í Kristinrétti 1-35 (bl. 1v-21v).
  • Kaflamerkingar á spássíum í Jónsbók í kaflanum um Mannhelgi ij-xiij (bl. 35r-39r). Einnig eru kaflarnir 22 og 23 merktir (bl. 42v-43r).
  • Kaflamerkingar í Jónsbók í Rekaþætti 1-2, 4-8 (77v-81r).

Indbinding

Gotneskt band frá ca 1644-1662. Eikarspjöld og kjölur klædd með dökkbrúnu kálfskinni (280 mm x 210 mm x 80 mm). Leður blindþrykkt á spjöldum og kili. Þrykking: Sammiðja rammar og miðjuklisja. Miðjuklisjan sýnir Judith með afhöggvið höfuð Holoferns í vinstri hönd og sverðið í þeirri hægri. Þrefaldur línurammi utan um klisjuna og utan um hann er þrykkborði með endurtekinni röð fimm mismunandi skjaldmynda. Milli þessa miðjureits og þrefalds beinlínuramma við spjaldbrún er flúrborði með röð pálmalaufa. Tvöfaldar þrykklínur á skáskurði spjaldbrúna. Kjölur er fimm reitir, rosetta í þremur innstu reitunum en stjarna í ystu (vantar neðst vegna viðgerðar). Spjaldblöð (leyst frá spjöldum 1972 (sbr. aftara spjald)) eru bókfell úr latnesku helgisiðahandriti með nótum. Pennakrot á fremra spjaldblaði rektó og á aftara spjaldblaði.

Föst við spjöld eru rifrildi úr próförk (fremur en fullprentuðu blaði) að Þorláksbiblíu sem var prentuð á Hólum í Hjaltadal 1644. Þetta bendir eindregið til að handritið hafi verið bundið á Hólum (sbr. seðil Ólafs Halldórssonar).

Handritið liggur í öskju.

Historie og herkomst

Proveniens

Handritið var skrifað á Íslandi. Það er tímasett til miðrar 14. aldar (sbr. Stefán Karlsson 1967:27), en Kålund tímasetti til fyrri hluta aldarinnar (Katalog over de oldnorsk-islandske håndskrifter 1900:72).

Herkomst

Brynjólfur Sveinsson biskup átti handritið 1644 (neðri spássía 2r) en sendi það Det kongelige bibliotek árið 1662.

Nöfnin Brynjólfur og Daði eru krotuð á fremra spjaldblað rektó.

Nafnið Jón Magnússon kemur fyrir á bl. 87r.

Dagsetningin 16. febrúar 1626 kemur fyrir á bl. 44r.

Dagsetningin 1614 kemur fyrir á bandi.

Erhvervelse

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 23. janúar 1981.

[Additional]

[Record History]

[Custodial History]

Viðgert í Kaupmannahöfn 1972.

[Surrogates]

  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, sem keypti þær af Arne Mann Nielsen í júní 1977.

Bibliografi

ForfatterTitelRedaktørOmfang
Guðbjörg Kristjánsdóttir 1993
Guðbjörg Kristjánsdóttir 1993
Stefán Karlsson 1967:27
Katalog over de oldnorsk-islandske Håndskrifter i Det store kongelige Bibliotek og i Universitetsbiblioteket samt Den Arnamagnænske Samlings tilvækst 1894-1899ed. Kristian Kålund
Íslenzkt fornbréfasafn I. 834-1264
Michael Chesnutt„On the structure, format, and preservation of Möðruvallabók“, 2010; 21: p. 147-167
Harry Fett„Miniatyrer fra islandske haandskrifter“, Bergens Museums Aarbog1910; 7: p. 3-40
Harry Fett„Miniatures from Icelandic manuscripts“, Saga book1911-1912; 7: p. 111-126, 177-205
Guðbjörg Kristjánsdóttir„Um endurheimta fegurð drottningar, ættingja hennar og fyrsta eiganda“, Þúsund Þúsund og eitt orð sagt Sigurgeiri Steingrímssyni fimmtugum 2. október 19931993; p. 24-28
Guðrún Ása GrímsdóttirHeimildir í handritum um klaustrin í Skaftafellsþingi, Dynskógar1999; 7: p. 101-144
Halldór HermannssonIcelandic illuminated manuscripts of the middle ages, 1935; 7
Halldór HermannssonIlluminated manuscripts of the Jónsbók, Islandica1940; 28
Hreinn BenediktssonLinguistic studies, historical and comparative
Steinar ImsenHirdskråen. Hirdloven til Norges konge og hans håndgangne menn. Etter AM 322 fol.
Bent Chr. Jacobsen„Om lovbøgernes kristendomsbalk og indledningskapitlerne i de yngre kristenretter“, 1961-1977; p. 77-88
Magnús Lyngdal MagnússonKristinréttur Árna frá 1275. Athugun á efni og varðveizlu í miðaldahandritum
Magnús Lyngdal Magnússon„"Kátt er þeim af kristinrétti, kærur vilja margar læra". Af kristinrétti Árna, setningu hans og valdsviði“, 2004; 15: p. 43-90
Már Jónsson„Textatengsl nokkurra elstu handrita Jónsbókar“, Líndæla. Sigurður Líndal sjötugur 2. júlí 20012001; p. 373-387
Børge NordbøHirðsiðir : om tilhøvet mellom handskrifta av ei morallære frå 1200-talet : Magisteravhandling i norrøn filologi
Ólafur Halldórsson„Skarðsbók - uppruni og ferill“, I: p. 19-25
Didrik Arup Seip„Palæografi. B. Norge og Island“, Nordisk kultur1954; 28:B
Stefán Karlsson„Introduction“, Sagas of Icelandic bishops. Fragments of eight manuscripts1967; p. 9-61
Ole Widding„Fundu-fundinn eller funnu funninn“, Fróðskaparrit1964; 13
« »