Handrit.org
 

Håndskrift detailjer

GKS 3269 a 4to.

Der er ingen billeder tilgængelige for dette håndskrift.

Lögbók; Island, 1300-1399

Navn
Már Jónsson 
Fødselsdato
19. januar 1959 
Stilling
 
Roller
Lærd 
Flere detaljer
Navn
Jón Eiríksson 
Fødselsdato
31. august 1728 
Dødsdato
29. marts 1787 
Stilling
Stjórndeildarforseti; Konferenzráð 
Roller
Forfatter; Digter; Skriver 
Flere detaljer
Navn
Jón Ólafsson 
Stilling
 
Roller
Ejer; Marginal 
Flere detaljer
Navn
Gudda Magnúsardóttir 
Stilling
 
Roller
Marginal 
Flere detaljer
Navn
Jón Þorláksson 
Stilling
 
Roller
Ejer; Marginal 
Flere detaljer
Navn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fødselsdato
19. august 1844 
Dødsdato
4. juli 1919 
Stilling
Forskningsbibliotekar 
Roller
Lærd 
Flere detaljer
Navn
Valgerður Hilmarsdóttir 
Fødselsdato
15. maj 1956 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Bemærkning
Blöð 1r-11v, (liðir sem skráðir eru undir 1. og 2.) eru síðari viðbót.
Tekstens sprog
Islandsk

Indhold

1(1r-4v)
Yfirlit yfir efni Jónsbókar
Rubrik

„Hér hefur almennilegt registur bókarinnar“

Begynder

Þingfararbálkur …

Ender

„… Um sakeyrir.“

Bemærkning

Yfirlitið hefst á þingfararbálki og lýkur á þjófabálki. Ekkert er minnst á efni blaða 5r-10v né réttarbætur þeirra Eiríks og Hákonar Magnússona eða Kristinrétt Árna en þetta efni er fyrir aftan Þjófabálk.

2(5r-7v)
Áminning við eiðatökur, formularer, niðurstöður alþingis
Nøgleord
2.1(5r-5v)
Áminning
Rubrik

„Alvarleg áminning og viðvörun til allra þeirra sem eiða sverja …“

Begynder

Eins sem réttir og sannir eiðar eru til látnir og leyfðir …

Ender

„… aldrei upp þaðan sjá Guðs blíða andlit..“

Nøgleord
2.2(5r-5v)
Formularer
Rubrik

„Formularer“

Begynder

Sá Guðmundur Steindórsson kóngs umboðsmaður …

Ender

„… og allra þeirra er orð mín heyra.“

Nøgleord
2.3(5v-6r)
Sýslumannskyldur
Rubrik

„Um það hvort sýslumaður skyldast eftir stórmælum að ganga sem ekki eru klöguð fyrir honum“

Begynder

Anno 1635, þann 1. júlí bað sýslumaðurinn …

Ender

„… en öngvum getsakir gefa.“

Nøgleord
2.4(6r)
Að verða tvísaga
Rubrik

„Um það ef hún er tvísaga en hann er óráðvandur“

Begynder

Anno 1653, þann 29. júní, kom fram í Lögréttu dómur útnefndur af Sigurði Jónssyni í Mýrasýslu …

Ender

„… kóngsvald hefur í hendi til réttinda.“

Nøgleord
2.4(6r-6v)
Hórdómsbrot og frillulífisbrot
Rubrik

„Hórdómsbrot ei minna en frillulífisbrot til útlegðar“

Begynder

Anno 1654, í júlí á Öxarárþingi …

Ender

„… því hórdómsbrot kann ekki reiknast fegra en frillulífi.“

Nøgleord
2.5(6v)
Um barneignir
Rubrik

„Um barneign við fjórtán vetra gamallri stúlku“

Begynder

Anno 1659, 30. júní kom mál úr Berðastrandarsýslu (!) …

Ender

„… að þessi Guðmundur svari sekt fyrir fæði.“

Nøgleord
2.6(6v)
Manntalsþingseting
Rubrik

„Manntalsþingsetning“

Begynder

Eg n.n. kóng Magúss umboðsmaður …

Ender

„… oss öllum til farsældar þessa heims og annars. Standið í Guðs frið.“

Nøgleord
2.7(7r)
Manntalsþingsuppsögn
Rubrik

„Manntalsþingsuppsögn“

Begynder

Það sama þing sem ég setti hér í dag segi ég nú úti og endað …

Ender

„… hvar til yður og oss öllum vor Guð hjálp veiti. Standið í Guðs frið.“

Nøgleord
2.8(7v)
Héraðsþingsetning
Rubrik

„Að setja hérðasþing“

Begynder

Eg [… ...] kóngs umboðsmaður …

Ender

„… við sitjið og standið í Guðs frið.“

Nøgleord
2.9(7v)
Þingslit
Rubrik

„Að segja upp þingi“

Begynder

Það sama þing sem ég setti hér í dag segi ég nú úti og endað …

Ender

„… gangið og ríðið í Guðs frið.“

Nøgleord
3(7v-9r)
Stóridómur
Rubrik

„Stóridómur“

Begynder

Tvennar tylftir manna, gjörum öllum kunnugt þeim þetta bréf sjá eður heyra, anno 1564 …

Ender

„… þetta dómsbréf skrifað í sama stað ii dögum síðar en fyrr segir.“

Nøgleord
3.1(9r-9v)
Um persónur Stóradóms
Rubrik

„Hvörjar þær 17 persónur eru sem Stóridómur ansagar“

Begynder

1 er móðir manns, 2 systir, 3 dóttir, 4 sonardóttir, …

Ender

„… 14 sú er bróðir manns átti, 15 móðir konu manns, 16 dóttir konu manns, 17 systir konu manns.“

Nøgleord
4(9v-10v)
Lögfræðilegar formgerðir / eyðublöð (?)
Nøgleord
4.1(9v)
Sögustefna
Rubrik

„Sagastefna“

Begynder

Eg n. n.son stefni þér n. n.son rétta saga stefnu…

Ender

„… og allra þeirra er á heyra.“

4.2(9v)
Stundarstefna
Rubrik

„Stundarstefna“

Begynder

Eg n. n.son stefni þér n. n.son rétta stundarstefnu hér og nú strax í dag …

Ender

„… og allra þeirra er á heyra.“

Nøgleord
4.3(9v)
Heimstefna
Rubrik

„Heimstefna“

Begynder

Eg n. n.son heimstefnu rétta til …

Ender

„… eftir lögmáli settu að vitni þeirra er [þetta heyra (?)].“

Nøgleord
4.4(9v-10r)
Statúta EyIífs erkibiskups
Rubrik

„Statúta Eylífs erkibiskups“

Begynder

Enginn skal gefa öðrum ranga sök í stefnu …

Ender

„… má lesa þingfararbálk.“

Nøgleord
4.5(10r)
Kyrrsetning
Rubrik

„Kyrrsetning“

Begynder

Eg n. n.son kyrrset hér í dag …

Ender

„… sekt sem lögmenn útvísa að vitni þínu og þínu nafni.“

Nøgleord
4.6(10r)
Að vinna eið að skatti
Rubrik

„Að vinna eið að skatti“

Begynder

Til þess legg eg n. n.son hönd á helga bók …

Ender

„… að so stöfuðum eiði etc.“

Nøgleord
4.7(10r)
Sáttarboð
Rubrik

„Sáttarboð“

Begynder

Eg n. n.son býð þér n. n.son lög og rétt, sæmd og sátt …

Ender

„… að vitni þínu nafni og þínu nafni.“

Nøgleord
4.8(10r)
Jarðaróðal
Rubrik

„Hvörjar jarðaróðali skulu fylgja“

Begynder

Sú er ein í réttarbótum virðulegs herra Magnúsar kóngs …

Ender

„… er úr því skipti fær að lögum.“

Nøgleord
4.9(10v)
Hrynhenda
Begynder

Réttrar línu rót að gættu …

Ender

„… valdi saman Noregs gramur.“

Bemærkning
Tvö erindi.

Blað 11 er autt.

Nøgleord

5(12v-82r)
Jónsbók
Bemærkning

Við skráningu var stuðst við útgáfu Más Jónssonar á Jónsbók (2004). Aðalkaflar eða bálkar handritsins eru tíu en þeir eru þrettán í útgáfunni. Efni handritsins virðist sambærilegt og þessir þrír kaflar sem útgáfan hefur umfram sem aðalkafla eru gerðir sýnilegir sem undirkaflar viðkomandi kafla í skráningu.

Nøgleord
5.1(12v-15v)
Þingfararbálkur
Begynder

Friður og blessan vors herra …

Ender

„… þeim er stefnt var og svo þó að heima sé stefnt til lögmanns.“

Nøgleord
5.2(15v-19r)
Kristindómsbálkur
Rubrik

„Hér hefur annan hlut íslenskrar bókar og heitir sá kristindómsbálkur og segir fyrst um kristiliga trú“

Bemærkning

Í útgáfu Más Jónssonar á Jónsbók er efni þessa kafla handritsins í tveimur köflum: „Kristinn réttur og konungserfðir“ og „Konungs þegnskylda“ sem í skráningu eru með hliðsjón af útgáfunni skráðir sem undirkaflar 5.2.1-5.2.2.

Nøgleord
5.2.1(15v-18v)
Kristinn réttur og konungserfðir
Begynder

Það er upphaf laga vorra Íslendinga …

Ender

„… skal konungur ganga til altara og taka blessan og fara þaðan til herbergja sinna.“

5.2.2(18v-19r)
Konungs þegnskylda
Rubrik

„Hverjir skatt eigu að gjalda“

Begynder

Í nafni vors herra Jesú Krists …

Ender

„… sá er að slíku verður vitnisfastur svari slíku við konungdóminn við hvorn sem hann setti viðlögu á einhvern.“

Nøgleord
5.3(19r-28r)
Mannhelgi
Rubrik

„Hér hefur upp mannhelgi hinn þriðja hlut íslenskrar bókar og segir í fyrsta kapitula um [ … .... … .] og þegn“

Begynder

Það er fyrst í mannhelgi vorri að vor landi hver í Noregskonungsríki …

Ender

„… en engu á hann að svara þar sem hann erfði ekki.“

Nøgleord
5.4(28r-39r)
Erfðabálkur
Rubrik

„Hér hefur fjórða hlut bókar og heitir sá erfðabálkur og segir í fyrsta kapitula um kvennagiftingar“

Bemærkning

Í útgáfu Más Jónssonar á Jónsbók er efni þessa kafla handritsins í þremur köflum: „Kvennagiftingar“, „Erfðatal“ og „Framfærsluþáttur“ sem í skráningu eru með hliðsjón af útgáfunni skráðir sem undirkaflar 5.4.1-5.4.3.

Nøgleord
5.4.1(28r-30r)
Kvennagiftingar
Begynder

Faðir og móðir skulu ráða giftingum dætra sinna …

Ender

„… engi skal sér konu kaupa meður annars fé.“

Nøgleord
5.4.2(30r-35v)
Erfðatal
Begynder

Sú er hin fyrsta erfð …

Ender

„… fyrir sál sína hverjum sem hann gefur löggjöf sína. “

Nøgleord
5.4.3(35v-39r)
Framfærsluþáttur
Begynder

Hver maður á fram að færa föður sinn og móður …

Ender

„… sé upptæk klæðin konungs umboðsmanni nema konur beri.“

Bemærkning

Fyrirsögn er nánast afmáð.

Nøgleord
5.5(39r-42r)
Landabrigðabálkur
Rubrik

„Hér hefur fimmta hlut íslenskrar bókar og heitir þessi landsbrigðabálkur og segir í fyrsta kapitula um landabrigði“

Begynder

Hvar sem ungum manni tæmist land í erfð …

Ender

„… sá er sekur vi aurum við konung er ómagann …“

Bemærkning

Hér vantar síðustu orðin í niðurlagið: „skyldi fram hafa fært.“(Jónsbók: 157)

Nøgleord
5.6(42v-60r)
Landsleigubálkur
Rubrik

„Hér hefur landsleigubálk hinn sjötta hlut lögbókar og segir fyrst hversu jörð skal jörð skal (!) öðrum til leigu hyggja“

Begynder

Ef maður vill annars jörð leigja undir bú sitt …

Ender

„… og rétt sinn eftir lagadómi.“

Nøgleord
5.7(60r-64v)
Rekabálkur
Rubrik

„Hér hefur hinn sjöunda hlut íslenskrar bókar og heitir sá rekaþáttur og segir í fyrsta kapitula hvörsu hval eður við má taka fyrir reka [..... .] annað fang“

Begynder

Hver maður á reka allan fyrir sínu landi …

Ender

„… ef svo mikið er að þjófssök nemur.“

Nøgleord
5.8(64v-71r)
Kaupabálkur
Rubrik

„Hér hefur hinn áttunda þátt íslenskrar bókar og heitir þessi kaupaþáttur og segir í fyrsta kapitula ef maður tekur fyrir [s]ig “

Begynder

Það er nú því næst að vor skal engi fyrir öðrum taka …

Ender

„… En eigi eru allir bændur skyldir mælikeruld að hafa.“

Nøgleord
5.9(71r-77v)
Farmannalög
Rubrik

„Hér hefur hinn níunda hlut bókarinnar og heitir farmannabálkur og segir fyrst hvörsu [.... …] taka að lögum.“

Begynder

Sú er ein löglig fartekja …

Ender

„… er sá þarf í þá för að hafa.“

Nøgleord
5.10(77v-82r)
Þjófabálkur
Rubrik

„Hér hefur tíunda þátt lögbókar íslenskrar og heitir sá þjófabálkur og segir í fyrsta kapitula hvörsu oft þjófur stelur áður hann er dræpur fyrir“

Begynder

Það er nú því næst að vor skal engi annan stela …

Ender

„… en virða þó til fullra aura.“

Nøgleord
6(82v-87r)
Réttarbætur
6.1(82v-84r)
Réttarbót Eiríks
Begynder

Eiríkur Magnús með Guðs miskunn, Noregs konungur son Magnúsar konungs sendir öllum mönnum á Íslandi …

6.2(84r-87r)
Réttarbót Hákonar
Rubrik

„Þessar réttarbætur; Hákon konungur Magnúsarson“

Begynder

Hákon meður Guðs miskunn Noregskonungur son Magnúsar konungs sendir öllum mönnum á Íslandi …

7(87r)
Biskupatal á Hólum
Bemærkning

Biskupatalið er síðari viðbót - skrifuð í eyðu sem var undir niðurlagi réttarbótanna. Það er upprunalega skrifað í tíð Gottskálks Nikulássonar (1498-1520) . Síðustu nöfnin eru skrifuð með mismunandi höndum en bætt var við biskupatalið fram til Gísla [Magnússonar] (1755-1779).

Nøgleord
8(87v-102v)
Kristinréttur Árna biskups
Begynder

Ala skal barn hvert er borið verður og mannhöfuð er á …

Ender

„… eður hans lögligs umboðsmanns.“

9(102v-103v)
Ákvarðanir Vilhjálms kardinála um helgidagaleyfi, með staðfestingu Innocens páfa
Begynder

Vilhjálmur meður Guðs miskunn …

Bemærkning

Efnið kemur í beinu framhaldi af Kristinréttinum, án fyrirsagnar og upphafið skrifað með annarri hendi.

Nøgleord

Fysisk Beskrivelse / Kodikologi

Materiale
Skinn.
Antal blade
i + 103 + i blöð (210 +/- 2 mm x 168 +/- 2 mm). Blað 11 er autt.
Foliering
Tölusetning blaða er með þrennu móti.
  • 1) Nýlegust er blaðmerking með blýanti: 1-103.
  • 2) Eldri blaðsíðumerking sem hefst á blaði 12 er gerð með penna og merktar eru blaðsíður: 23-29, 73-83, 118-119, 132-140, 142-150, 152-160, 192-195.
  • 3) Elsta blaðsíðumerkingin er með þeim hætti að yfirleitt er fyrsta blaðsíða í hverjum tug merkt og á stöku stað fimmta hver blaðsíða (undant. 198). Fyrsta slíka merkingin er á blaði 16r eða bls. 31, næst er 35 á blaði 18r og áfram er haldið: 41, 51, 61, 71, 81, 91, 101, 111, 121, 131, 141, 151, 161, 165, 171, 175, 181, 191, 198, 201, 205.
Lægfordeling

Samtals 14 kver.

  • Kver I: blöð 1-6, 3 tvinn.
  • Kver II: blöð 7-11, 2 tvinn + 1 stakt blað.
  • Kver III: blöð 12-17, 3 tvinn.
  • Kver IV: blöð 18-26, 4 tvinn + 1 stakt blað.
  • Kver V: blöð 27-35, 4 tvinn + 1 stakt blað.
  • Kver VI: blöð 36-41, 3 tvinn.
  • Kver VII: blöð 42-49, 4 tvinn.
  • Kver VIII: blöð 50-59, 5 tvinn.
  • Kver IX: blöð 60-67, 4 tvinn.
  • Kver X: blöð 68-73, 2 tvinn + 2 stök blöð.
  • Kver XI: blöð 74-82, 4 tvinn + 1 stakt blað.
  • Kver XII: blöð 83-89, 3 tvinn + 1 stakt blað.
  • Kver XIII: blöð 90-97, 4 tvinn.
  • Kver XIV: blöð 98-103, 2 tvinn + 2 stök blöð.

Tilstand
  • Skorið hefur verið af jaðri blaða.
    • Sneiðst hefur ofan af síðutitlum á stöku stað, sjá t.d. á blaði 51r.
    • Einnig hefur sneiðst af skrautstöfum sem dregnir hafa verið út úr leturfletinum t.d. af Þ-i á blaði 19r og A-i á blaði 87v.
  • Víða eru saggablettir.
  • Texti er víðast vel læsilegur. Rauðar fyrirsagnir eru þó máðar og aftasta blaðið (blað 103v) er æði notkunarnúið.
  • Kápan er heilleg en nokkuð snjáð.
Layout

Blöð 1r-10v; eindálka:

  • Leturflötur er ca 170-180 mm x 130-140 mm.
  • Línufjöldi er ca 28-34.
  • Kaflafyrirsagnir.

Blöð 12v-103v; tvídálka:

  • Leturflötur er 165-168 mm x 125 mm.
  • Línufjöldi er ca 30.
  • Kaflafyrirsagnir.

Skrift

Tvær hendur.

I. Blöð 1r-10v. Skrifari er óþekktur; léttiskrift.

II. blöð 12v-103v. Skrifari er óþekktur; árléttiskrift.

[Decoration]

Handritið er allt lýst með litdregnum upphafsstöfum.

Stórir sögustafir (inndregnar línur ca 5-10) eru víða við upphaf meginbálka. Stafirnir eru íburðarmiklir og ná stundum meðfram leturfleti alls blaðsins, t.d. stafurinn Þ á blaði 19r.

  • Blegurinn á Þ-i myndar nokkrum sinnum umgjörð mynda, s.s.
    • í upphafi Kristindómsbálks á blaði 15v (9 inndregnar línur),
    • í upphafi Mannhelgi á blaði 19r (8 inndregnar línur),
    • í upphafi Kaupabálks á blaði 64v (9 inndregnar línur) og
    • í upphafi Þjófabálks á blaði 77v (8 inndregnar línur);
  • H er sögustafur
    • í upphafi Landabrigðabálks á blaði 39r (8 inndregnar línur) og
    • í upphafi Rekabálks á blaði 60r (8 inndregnar línur);
  • F í upphafi Þingfararbálks á blaði 12v (10 inndregnar línur);
  • S í upphafi Erfðatals á blaði 30r (5 inndregnar línur);
  • Z í upphafi Farmannalaga á blaði 71r (9 inndregnar línur);
  • A í upphafi Kristinréttar á blaði 87v (8 inndregnar línur).

Stafir með boga- og laufmynstri:

  • F í upphafi Kvennagiftinga á blaði 28r (7 inndregnar línur) er álíka íburðarmikill og sögustafirnir.
  • E í upphafi Búnaðarbálks (Landsleigubálks) á blaði 42v (8 inndregnar línur) er einnig íburðarmikið en eins og fyrrnefnt F skreytt boga- og laufmynstri.

Minni upphafsstafir og minna skreyttir (3-6 inndregnar línur (yfirleitt 3)) eru í upphafi annarra bálka / kafla. Flestir eru með laufskreyti eða bogadregnu flúri sem dregið er út fyrir leturflötinn og meðfram honum, s.s. til dæmis:

  • M og K á blaði 27v (3 inndregnar línur);
  • N (tvenns konar) á blaði 70r (3 inndregnar línur);
  • L á blaði 82r (6 inndregnar línur);
  • Þ á blaði 71v (3 inndregnar línur).

Stafir með mannsandlitum eða fígúrum:

  • Á blaði 14v: S (3 inndregnar línur) með drekaflúri
  • Á blaði 69v: A (3 indregnar línur); göltur eða e.k. ferfætlingur er hluti af skreytingum A-sins.
  • Á blaði 78v: Tvenns konar N (3 inndregnar línur). Í þeim eru mannsandlit.
Þrír til fjórir litir eru notaðir (rauður, rauðbrúnn, grænn og / eða gráblár).

Rauðritaðar fyrirsagnir eru alls staðar við upphaf bálka / kafla.

Tilføjet materiale

  • Á fremra saurblaði fjallar Jón Eiríksson um innihald og aldur.
  • Blöð 1-11 eru viðbót frá 17. öld.
  • Rúnastafróf er á blaði 46v og með rúnum er ritað á blað 103vJón Ólafsson á mig.“ Á sama blaði og á blaði 46r er setningin einnig með latnesku letri.
  • Nafnið „Gudda Magnúsardóttir “ er á blaði 63r .
  • Í upphafsstafinn A á blaði 87v hefur verið skrifað : „Jón Þorláksson á.“
  • Lítt læsilegar spássíugreinar eru á blöðum 74r, 82r, 87r og 103r.

Indbinding

Band (220 mm x 173 mm x 35 mm). Pappaspjöld og kjölur eru klædd skinni í eitt.

Historie og herkomst

Proveniens

Handritið er skrifað á Íslandi á fjórtándu öld en viðbætur á sautándu öld (sbr. Katalog KB bls 70-71).

Herkomst

Handritið var keypt á uppboði hjá Hegerlund, 1786.

Erhvervelse

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu ?

[Additional]

[Record History]

Tekið eftir Katalog KB, bls. 70-71 (nr. 124) Kålund gekk frá handritinu til skráningar ?. VH skráði handritið skv. reglum TEI P5 í júlí 2011.

[Custodial History]

f Birgitte Dall .

Bibliografi

ForfatterTitelRedaktørOmfang
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Katalog over de oldnorsk-islandske Håndskrifter i Det store kongelige Bibliotek og i Universitetsbiblioteket samt Den Arnamagnænske Samlings tilvækst 1894-1899ed. Kristian Kålund
« »