Handrit.org
 

Håndskrift detailjer

Einkaeign 18

Der er ingen billeder tilgængelige for dette håndskrift.

Bæna- og sálmabók; Island, 1700-1800

Navn
Þorbergur Þorsteinsson 
Fødselsdato
1667 
Dødsdato
1722 
Stilling
Stúdent, skáld 
Roller
Ubestemt; Digter; Forfatter 
Flere detaljer
Navn
Þorsteinn Jónsson 
Fødselsdato
1697 
Dødsdato
10. september 1748 
Stilling
Lærer; Præst 
Roller
Digter 
Flere detaljer
Navn
Kolbeinn Grímsson ; Jöklaraskáld 
Stilling
Landman 
Roller
Digter 
Flere detaljer
Navn
Þórunn Sigurðardóttir 
Fødselsdato
14. januar 1954 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Navn
Jóhanna Ólafsdóttir 
Fødselsdato
13. januar 1949 
Stilling
 
Roller
Fotograf 
Flere detaljer
Tekstens sprog
Islandsk

Indhold

1(1r-4r)
Bæn út af píslardauða Krists
Rubrik

„Ein ágæt og innileg bæn og þakkargjörð út af pínu og dauða drottins vors Jesú Kristí“

Begynder

Ó, þú allra heilagasti og ástúðlegasti herra Jesú Kriste …

Ender

„… ásamt öllum heilögum og útvöldum að vera og blífa eilíflega. Amen. Amen.“

Nøgleord
2(4r-7v)
Bæn út af píslarsárum Krists
Rubrik

„Ein Bæn út af píslarsárum drottins vors Jesú Kristí“

Begynder

Ó, herra Jesú Kriste, þínar heilögu undir og píslarsár séu mér ein lifandi uppspretta til huggunar …

Ender

„… og dýrmætustu tárin píslarsára. Amen minn Jesú, amen, amen.“

Nøgleord
3(8r-9r)
Morgunbæn
Rubrik

„Rétttrúaðs kristins manns morgunbæn“

Begynder

Ó, þú eilífi og almáttugi Guð, hjartagóði …

Ender

„… sáluhjálplegan dauða og dýrðarlega upprisu. Amen.“

4(9r-11r)
Kvöldbæn
Rubrik

„Kvöldbænin“

Begynder

Ó, himneski faðir, á þessari kvöldstundu beygi eg aftur mín kné …

Ender

„… ró og hvíld í faðmi Abrahams. Amen.“

5(11r-v)
Skírnarsálmur
Rubrik

„Sálmur við barnaskírn. Tón: Halt oss, Guð, við þitt hreina orð …“

Begynder

Þú varst fyrir oss eitt ungbarn …

Melodi

Halt oss, Guð, við þitt hreina orð …

Ender

„… hjá þér síðar eilíflega. Amen.“

Bemærkning

Sex vers.

6(12r-v)
Jólasálmur
Rubrik

„II. dag jóla. Eftir blessan. Tón: Faðir vor sem á himnum ert …“

Begynder

Guði sé lof fyrir gleðileg jól …

Melodi

Faðir vor sem á himnum ert …

Ender

„… fæðingardagur til eilífs lífs. Amen.“

Bemærkning

8 vers.

7(12v-14r)
Jólasálmur
Rubrik

„III. dag jóla. Eftir blessan. Tón: Ofan af himnum hér kom eg“

Begynder

Herra Jesú mín heilsugjöf …

Melodi

Ofan af himnum hér kom eg …

Ender

„… himnesku brauði síðar meir.“

Bemærkning

14 vers.

8(14r-v)
Jólasálmur
Rubrik

„Sunnudaginn milli jóla og áttadags. Eftir blessan. Tón: Heimili vort og húsin með …“

Begynder

Foreldrar Jesú full af ást …

Melodi

Heimili vort og húsin með …

Ender

„… fæddur svo huggun heyrði. Amen.“

Bemærkning

Sjö vers.

9(14v-15v)
Nýárssálmur
Rubrik

„Sunnudaginn milli áttadags og þrettánda. Eftir blessan. Tón: Guðsson kallar: Komið til mín …“

Begynder

Þá Heródes það heyra vann …

Melodi

Guðsson kallar: Komið til mín …

Ender

„… þér sé lof, eilíf æra.“

Bemærkning

Átta vers.

10(15v-16v)
Sálmur
Rubrik

„II. sunnudag eftir þrettándann. Eftir blessan. Tón: Heimili vort og húsin með …“

Begynder

Heiðrað sé Jesú háleitt verk …

Melodi

Heimili vort og húsin með …

Ender

„… í blessuðu brúðkaups sæti. Amen.“

Bemærkning

Níu vers.

Nøgleord
11(16v-18r)
Sálmur
Rubrik

„II. sunnudag í föstu. Eftir blessan. Tón: Ó, þú ágæta eðla nafnið Jesús“

Begynder

Ein kanversk kvinna kom þar sem var …

Melodi

Ó, þú ágæta eðla nafnið Jesús …

Ender

„… þverri aldrei Jesú.“

Bemærkning

Tíu vers.

Nøgleord
12(18r-19r)
Sálmur
Rubrik

„Á Allra heilagra messu. Eftir predikun“

Begynder

Kært lof Guðs kristnin altíð …

Ender

„… nú unni oss drottinn mest. Amen.“

Bemærkning

Þrettán vers.

Nøgleord
13(19v-20r)
Fermingarsálmur
Rubrik

„Sálmur af dönsku útlagður, sem eftir kónglegri skipan skal syngjast í kirkjunum að endaðri ungdómsins confirmation. Tón: Heiðrum vér Guð af hug og sál …“

Begynder

Óttastu, barn mitt, einan Guð …

Melodi

Heiðrum vér Guð af hug og sál …

Ender

„… dýrð og þökkin greið. Amen.“

Bemærkning

Fimm vers.

14(20r-v)
Sálmur
Rubrik

„Eftir kirkjuinnleiðslu kvenna. Tón: Af föður hjarta barn er borið …“

Begynder

Í Jesú nafni Guð minn gæfi …

Melodi

Af föður hjarta barn er borið …

Ender

„… lof, dýrð, heiður að eilífu.“

Bemærkning

Fjögur vers.

Nøgleord
15(20v-25v)
Sálmvers eftir predikun
Rubrik

„Eftirfylgjandi vers syngjast af predikunarstólnum, áður en guðspjallið er lesið.“

Begynder

Þakkir vér glaðir gjörum …

Bemærkning

Fjöldi versa og vísanir í önnur vers til að syngja eftir predikun kirkjuárið um kring.

Nøgleord
16(25v-31v)
Sálmur
Rubrik

„Einn sálmur. Þ.Þ.S. Tón: Jesús Kristur að Jórdan kom“

Begynder

Hvörnin eru þau umskiptin / orðin á þínu skarti …

Melodi

Jesús Kristur að Jórdan kom …

Ender

„… hér og um aldir alda. Amen.“

Bemærkning

Þ.Þ.S. stendur líklega fyrir Þorberg Þorsteinsson.

40 vers.

Nøgleord
17(31v-34r)
Sálmur
Rubrik

„Andvarp trúaðrar manneskju, sem sorgbitin íhugar hvað hún missti í falli Adams og Evu, en undireins glaðvær grundar hvað gott hinn annar Adam, drottinn af himni, Jesús Kristur krossfestur, hefur henni með sinni pínu og saklausum dauða gefið. Ort af sr. Þorsteini Jónssyni dómkirkjunnar presti að Hólum. Tón: Óvinnanleg borg er vor Guð.“

Begynder

Hvenær sem renni eg huga mín / til hrösunar Adams fyrstu …

Melodi

Óvinnanleg borg er vor Guð …

Ender

„… meður fögnuði mæta. Amen.“

Bemærkning

17 vers.

Nøgleord
18(34r)
Sálmvers
Rubrik

„1 vers. Tón: Í Babýlon við vötnin“

Begynder

Þýðasti Jesú, þér er ljóst …

Melodi

Í Babýlon við vötnin ströng …

Ender

„… orðum með æru haga.“

Bemærkning

Bl. 34v autt.

Nøgleord
19(35r-36v)
Morgunsálmur
Rubrik

„Rétttrúaðs kristins manns morgunsálmur. Ortur af sr. Jóni Pj.s. 1750“

Begynder

Eilífi Guð almáttugi / ó, gæsku faðir blíði …

Ender

„… og svo upprisu án nauða. Amen.“

Bemærkning

Sjö tölusett vers.

20(36v-38v)
Kvöldsálmur
Rubrik

„Kvöldsálmurinn. Með sama lag.“

Begynder

Himneski faðir, hjartans kné …

Ender

„… í faðmi Abrahams skæra. Amen.“

Bemærkning

Tólf tölusett vers.

21(39r)
Kóngs minni
Rubrik

„1745 Fyrir kóngs minni. Tón: Ó, Guð, minn herra etc.“

Begynder

Vorn konung Kristján sjötta séð …

Melodi

Ó, Guð, minn herra, aumka mig …

Ender

„… svo eignunst eilíft ríki.“

Bemærkning

Eitt vers.

22(39r-v)
Hjónaskál
Rubrik

„Fyrir hjónaskál. Tón: Mikilli farsæld etc.“

Begynder

Þau eruverðug ungu hjón …

Melodi

Mikilli farsæld mætir sá …

Ender

„… faðir, heyr það eg bið.“

Bemærkning

Nafnið sr. Eggert kemur fyrir í versinu.

23(39v)
Sálmvers
Rubrik

„1744“

Begynder

Ó, minn Jesú, eg kann finna …

Ender

„… strýktur og húðfleginn.“

Bemærkning

Eitt vers.

Nøgleord
24(40r)
Sálmvers
Begynder

Myrkur og dimma, dagur dregst nú …

Ender

„… góður því einn er hann.“

Bemærkning

Eitt vers.

Nøgleord
25(40v)
Lausavísa
Begynder

Séra Jón á Skarði skýr / skáld er sóma hraður

Ender

„viskuríkur dáða dýr / drottins kennimaður.“

Bemærkning

Vísan er efst á blaðinu en þar fyrir neðan eru krotuð nöfn og pennaprufur.

Nøgleord
26(41r-66v)
Vikusálmar
Rubrik

„Nokkrir sálmar sem syngjast mega kvöld og morgna alla vikuna. Ortir af Kolbeini Grímssyni út af bænabók D. Jóhanni Havermann. Þrykktir á Hólum í Hjaltadal Anno 1682. En nú skrifaðir á Hellisbrekkum af Vigfúsi Helgasyni Anno 1743.“

Begynder

Herra himneski faðir, / heilagi drottinn minn …

26.1(66v)
Lausavísa
Begynder

Skrifuðust vers fyrir skatna þjóð / er skáldið orti hið forna

Ender

„svo mega Kolbeins sálmaljóð / syngjast kvöld og morgna.“

Nøgleord
27(67r-85r)
Vikusálmar
Rubrik

„Hér eftirfylgja aðrir vikusálmar. Ortir af sr. Jóni Magnússyni fyrrum guðs orða þénara að Laufási en sunnudags morgunsálmurinn og kvöldsálmurinn hefur ei eftir hann fundist, og eru því nýlega gjörðir sem eftir fylgir.“

Begynder

Ó, þú heilagi herra minn …

Bemærkning

Tilvísanir í bækur biblíunnar á bl. 67r-69v.

28(85r-86v)
Sálmur
Rubrik

„Einn sálmur með tón: Bæn mína heyr, ó, herra kær.“

Begynder

Guð meður orði gæskuhýr …

Ender

„Níu vers.“

Nøgleord

Fysisk Beskrivelse / Kodikologi

Materiale
Pappír.
Antal blade
86 + vii bl. í octavo-broti (160 mm x 100 mm). Bl. 34v autt.
Foliering

Blöð handritsins eru ótölusett.

Tilstand
  • Vantar framan af.
  • Vatnsskemmdir víða.
  • Fremsta blaðið og tvö öftustu blöðin illa farin og rifin. Rifið neðan af bl. 1 kjalarmegin og texti skertur.
  • Saurblöð aftast í tætlum.
Layout

  • Eindálka.
  • Leturflötur er ca 135 mm x 85 mm í fyrri hluta handrits.
  • Í aftari hluta handrits er leturflötur ca 115-120 mm x 70 mm.
  • Línufjöldi er ca 20-24.
  • Griporð á stöku stað í fyrri hluta handrits. Í aftari hlutanum er pennaflúr í stað griporða.

Skrift

Ýmsar hendur.

[Decoration]

Bókahnútur og skrautrammi á bl. 66v. Skrautrammi á bl. 25v.

Pennaflúraðir upphafsstafir á bl. 1r; 9r; 35r; 51v; 55v; 63r; 83v; 85r (stór).

Bl. 33r með rauðu bleki.

[Musical Notation]

Leifar af nótnaskrift á bókfelli í gömlu bandi.

Tilføjet materiale

Á bl. 40v er krotað nafnið Bjarni Brandsson og ártalið 1754, ásamt nokkru pennakroti.

Á bl. 42r er spássíukrot.

Á bl. 67r er nafnið Sigurður Gíslason á innri spássíu.

Nokkur nöfn krotuð á bl. 86v: „Guðrún“; „Bjarni Finnsson“; „Arngrímur Magnússon með eigin hendi hefur þetta skrifað með sínum eigin penna og er hann dægilega góður vitna eg undirskrifuð“ (nafnið hefur trosnað af). Neðst á sama blaði er ártalið 1825.

Á bl. 85v er nafnið Gísli Helgason á spássíu.

Indbinding

Band úr gömlu bókfelli með latneskum helgisiðatexta og nótum (160 mm x 83 mm x 23 mm); bandið er slitið og með stórri rifu langsum. Fremra spjald glatað.

Aftast eru slitur úr 7 blöðum, sum úr prentuðum bókum á þýsku.

Historie og herkomst

Proveniens

Handritið var skrifað á Íslandi, líklega á 18. öld.

Herkomst

Handritið er í eigu sr. Geirs Waage, sóknarprests í Reykholti í Borgarfirði.

[Additional]

[Record History]
ÞS skráði á tímabilinu 22. ágúst - 13. desember 2017 og 22. janúar 2018.
[Custodial History]
Handritið var í láni hjá Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum frá júlí 2007.
[Surrogates]
Stafrænar ljósmyndir á Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum. Ljósmyndari Jóhanna Ólafsdóttir.

Bibliografi

ForfatterTitelRedaktørOmfang
« »