Handrit.org
 

Håndskrift detailjer

AM 622 4to

Der er ingen billeder tilgængelige for dette håndskrift.

Helgikvæði; Island, 1549

Navn
Sigurður blindur 
Stilling
 
Roller
Digter 
Flere detaljer
Navn
Jón Hallsson 
Dødsdato
1538 
Stilling
Sysselmand 
Roller
Digter 
Flere detaljer
Navn
Jón Arason 
Fødselsdato
1484 
Dødsdato
28. oktober 1550 
Stilling
Biskup 
Roller
Ejer; Digter; Marginal 
Flere detaljer
Navn
Gísli Jónsson 
Fødselsdato
1515 
Dødsdato
3. september 1587 
Stilling
Biskup 
Roller
Ejer; Skriver; Forfatter 
Flere detaljer
Stednavn
Selárdalur 
Sogn
Bíldudalshreppur 
Amt
Vestur-Barðastrandarsýsla 
Region
Vestfirðingafjórðungur 
Land
Island 
Flere detaljer
Navn
Arne Magnusson 
Fødselsdato
13. november 1663 
Dødsdato
7. januar 1730 
Stilling
Professor, Arkivsekretær 
Roller
Lærd; Forfatter; Skriver; Digter 
Flere detaljer
LATIN SMALL LETTER O WITH CURLLATIN SMALL LETTER O WITH CURL

Specieltegn vises nær det originale form.

LATIN CAPITAL LETTER O WITH CURLLATIN CAPITAL LETTER O WITH CURL

Specieltegn vises nær det originale form.

Navn
Þórður Pétursson 
Stilling
 
Roller
Ejer 
Flere detaljer
Navn
Helga Gísladóttir 
Stilling
 
Roller
Ejer 
Flere detaljer
Navn
Þórunn Sigurðardóttir 
Fødselsdato
14. januar 1954 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Navn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fødselsdato
19. august 1844 
Dødsdato
4. juli 1919 
Stilling
Forskningsbibliotekar 
Roller
Lærd 
Flere detaljer
Navn
Giovanni Verri 
Fødselsdato
20. december 1979 
Stilling
Student 
Roller
student 
Flere detaljer
Navn
Már Jónsson 
Fødselsdato
19. januar 1959 
Stilling
 
Roller
Lærd 
Flere detaljer
Bemærkning
Á fyrstu 11 blöðunum eru stutt kvæði með nótnaskrift o.fl. á latínu, dönsku, þýsku og íslensku. Ef til vill hefur þeim verið bætt við þegar handritið var bundið 1549. Margir textarnir eru skertir vegna skemmda á handritinu.
Tekstens sprog
Islandsk (primært); Latin

Indhold

1(1v)
Ingen titel
Begynder

Ave funda Dauidis que Goliam perstrauerat …

Tekstens sprog

Latin

Nøgleord
2(1v)
Ingen titel
Begynder

Congaudeat tua fidelium …

Tekstens sprog

Latin

Nøgleord
3(1v-2r)
Ingen titel
Begynder

O Maria generosa mater regis et filia …

Tekstens sprog

Latin

Nøgleord
4(2r)
Ingen titel
Begynder

Benedicite tres personas trinitatis …

Tekstens sprog

Latin

Nøgleord
5(2r-v)
Ingen titel
Begynder

Diuinum mister[ooooo]odo declarat …

Tekstens sprog

Latin

Nøgleord
6(2v)
Ingen titel
Begynder

Jesus Kristus nostra salus …

Tekstens sprog

Latin

Nøgleord
7(2v-3r)
Ingen titel
Begynder

Vintur og frost það kemur með ís og horror …

Tekstens sprog

Islandsk

Nøgleord
8(3r)
Ingen titel
Begynder

… með prís og decor …

Bemærkning

Fyrstu orðin hafa trosnað af.

Tekstens sprog

Islandsk

Latin

Nøgleord
9(3r)
Ingen titel
Begynder

Pater dei lumen rei peruia …

Tekstens sprog

Latin

Nøgleord
10(3r-3v)
Ingen titel
Begynder

Pu[oo] nobilis nascit rector ange …

Tekstens sprog

Latin

Nøgleord
11(3v-4r)
Ingen titel
Begynder

Maria ros coelorus? flos …

Tekstens sprog

Latin

Nøgleord
12(4r)
Ingen titel
Begynder

… fructife ooons oogoo fronduit et floris …

Tekstens sprog

Latin

Islandsk

Nøgleord
13(4r-4v)
Ingen titel
Begynder

Cece? mundi gaudium ecce ialus gentrum …

Tekstens sprog

Latin

Islandsk

Nøgleord
14(4v)
Ingen titel
Begynder

Auid quedam domina vallde potens et clava …

Bemærkning

Kvæðið endar á lágþýsku en er annars á latínu.

Tekstens sprog

Islandsk (primært); Tysk

Nøgleord
15(5r)
Ingen titel
Begynder

… dig vid din søn Christum …

Bemærkning

Fyrstu orðin hafa trosnað af.

Lútherskur sálmur.

Tekstens sprog

Dansk

Nøgleord
16(5r-5v)
Tafla yfir sunnudagaguðspjöll
Begynder

Mors tua …

Tekstens sprog

Latin

Nøgleord
17(5v)
Um helgidaga ársins
Begynder

Minnstu að [á] heilu árinu eru þrettán sunnudagar …

Tekstens sprog

Islandsk

Nøgleord
18(6r)
Skrá yfir bækur Biblíunnar
Rubrik

„Bækur hins gamla lögmálsins“

„Bækur hins nýja lögmálsins“

Bemærkning

Í þremur dálkum.

Tekstens sprog

Islandsk

Nøgleord
19(6v-7r)
Drykkjuvísa
Begynder

Mihi est propositum in taberna mori …

Tekstens sprog

Latin

Nøgleord

20(7r-7v)
Ingen titel
Begynder

Dies est laetitiæ in ortri regali …

Tekstens sprog

Latin

Nøgleord
21(7v-8v)
Lied von König Ludwig von Ungarn
Begynder

Klecklick so wille wÿ heuenn an vnde syngenn …

Tekstens sprog

Tysk

Nøgleord

22(8v-9r)
Ingen titel
Begynder

Sallat scolaris cotio in hoc commnio …

Tekstens sprog

Latin

Nøgleord
23(9r-10v)
Ingen titel
Begynder

Amor patris et filii …

Tekstens sprog

Latin

Nøgleord
24(10v-11r)
Ingen titel
Begynder

Sol sol nastitur de virgine …

Bemærkning

Bl. 11 upprunalega autt utan 5 línur (4 nótnalínur og 1 texta) efst á rektósíðu.

Tekstens sprog

Latin

Nøgleord
25(12r-21r)
Lilja
Forfatter

Eysteinn Ásgrímsson

Rubrik

„Hér hefur Lilju bróður Eysteins“

Begynder

Almáttugur Guð allra stétta …

Ender

„… víst ef léki á dominus tecum. Amen“

Nøgleord
26(21r-29r)
Milska
Rubrik

„Hér hefur Rósu sem Sigurður blindur hefur kveðið “

Begynder

Faðir vor Kristur fríður hinn hæsti …

Ender

„… endann fel eg nú guði á hendi. Amen“

Bemærkning

Röng yfirskrift.

Nøgleord
27(29r-39r)
Rósa
Rubrik

„Maríu vísur“

Begynder

Faðir og son á hæstum hæðum …

Ender

„… enda fel eg svo guði á hendi. Amen“

Bemærkning

Óheil, vantar tvö bl. (frá erindi 109, línu 3-133, línu 6).

Síðari tíma fyrirsögn.

Nøgleord
28(39r-45r)
Píslarkross
Begynder

Græðarinn lýðs og landa …

Ender

„… svo endist vísan mín. Amen“

Bemærkning

Kvæðið er kallað Píslarkross í Katalog II 1894 og hjá Jóni Þorkelssyni 1888:46

Nøgleord
29(45r-46v)
Adams óður
Begynder

Allra hlutanna er upphaf …

Ender

„… frá föður himna …“

Bemærkning

Vantar aftan af.

Nøgleord
30(47r-48r)
Ellikvæði
Forfatter
Begynder

oooins lætur hún allan dofna …

Ender

„… um allan aldur alda. Amen“

Bemærkning

Vantar framan af.

Bibliografi

Kvæðasafn 1922-27:251-256

Nøgleord
31(48v-53v)
PíslargráturKrossgrátur
Rubrik

„Krossgrátur“

Begynder

Faðir vor Kristur í friðinum hæsta …

Ender

„… guði í vald um aldir alda. Amen“

Bemærkning

Á efri spássíu með 17. aldar hendi: „Píslargrátur bps Jóns“

Á eftir kvæðinu hefur texti verið skafinn burtu (neðri hluti bl. 53v).

Nøgleord
32(54r-66v)
Gimsteinn
Forfatter

Hallur Ögmundsson

Rubrik

„Hér hefur upp krossdrápu Halls prests“

Begynder

Heyr ilmanda hjartans yndi …

Ender

„… send um alla veröld án enda.“

Bemærkning

Heiti kvæðisins kemur fyrir í lokaerindi.

Skrifarinn hefur víða bætt við klausum á latínu sem vísa til innihalds kvæðisins, einkum á neðri spássíu og í lokin.

Nøgleord
33(66v-68r)
Maríuvísur
Forfatter

Hallur Ögmundsson

Rubrik

„Maríu vísur Halls prests“

Begynder

Sælust sjóvar stjarna …

Ender

„… eg læt svo fræðið falla.“

Bemærkning

Fyrirsögnin er ólæsileg en Árni Magnússon skrifar hana aftur á spássíu.

Nøgleord
34(68r-73r)
Mikaelsflokkur
Forfatter

Hallur Ögmundsson

Rubrik

„Hér hefur Michaelsflokk Halls prests“

Begynder

Óðar gef þú upphaf …

Ender

„… blífa nú og að eilífu.“

Bibliografi

Kvæðasafn 1922-27:370-85.

Nøgleord
35(73r-81v)
Nikulásdrápa
Forfatter

Hallur Ögmundsson

Rubrik

„Hér hefur Nikulásdrápu Halls prests“

Begynder

Í nafni Guðs vil ég upphaf efna …

Ender

„… svo blífi þær að eilífu. Amen“

Nøgleord
36(81v-89v)
Náð
Forfatter

Hallur Ögmundsson

Begynder

Heyr mildingur allra alda …

Ender

„… enda fel eg svo þér á hendi. Amen“

Bemærkning

Heiti kvæðisins kemur fyrir í lokaerindi.

Nøgleord
37(90r-90v)
Maríublóm
Forfatter

Hallur Ögmundsson

Rubrik

„Vísur af o bone Jesú: hefur Hallur p. Ögmundsson erind[jn ort?]“

Begynder

Heyr mig, Jesú, hjálparinn mætur …

Ender

„… göfuglig hjálparbry[nja] …“

Bemærkning

Einungis upphaf, endar í 11. erindi, 2. ljóðlínu.

Nøgleord

Fysisk Beskrivelse / Kodikologi

Materiale
Skinn.
Antal blade
i + 90 + i blöð (150-162 mm x 125-132 mm). Bl. 1r upprunalega autt.
Foliering

Síðari tíma blaðsíðumerking með bleki, 1-178.

Lægfordeling

Ellefu kver, auk 6 stakra blaða og tvinns:

  • Kver I: 8 blöð, 4 tvinn.
  • 3 stök blöð.
  • Kver II: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver III: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver IV: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver V: 6 blöð, 3 tvinn.
  • Kver VI: 8 blöð, 4 tvinn.
  • 3 stök blöð
  • Tvinn: 2 blöð
  • Kver VII: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver VIII: 6 blöð, 3 tvinn.
  • Kver IX: 6 blöð, 3 tvinn.
  • Kver X: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver XI: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Stakt blað (leifar af aftasta kveri handritsins).

Tilstand

  • Á eftir bl. 38 vantar tvö blöð, á eftir bl. 46 vantar blað/blöð, einnig vantar aftan af handritinu.
  • Texti á neðri hluta 53v skafinn burt.
  • Texti sumra blaða skertur vegna fúa, einkum við kjöl.
  • Strikað yfir texta á 90r-v.

Layout

  • Eindálka.
  • Leturflötur er 112-117 mm x 92-95 mm.
  • Línufjöldi er að jafnaði 24.
  • Stafir víða dregnir út úr leturfleti.

Skrift

Með hendi séra Gísla Jónssonar í Selárdal, síðar Skálholtsbiskups, síðléttiskrift.

[Decoration]

Spássíumynd af konu neðst á 49v.

Upphafsstafir kvæða pennaflúraðir, sums staðar með laufskreytingum og skreyttir með rauðu og grænu bleki, skrautlegastir á 1v, 12r, 21r, 29r, 48v, 56v, 66v.

Stórir pennaflúraðir upphafsstafir víða (sums staðar með laufskreytingum, annars staðar fylltir), skrautlegastir á 25v, 26v, 33v, 39r, 45r, 58v, 76v, 77r-v, 78v, 81v.

Fyrirsagnir oft rauðritaðar.

Krossar af ýmsum stærðum og gerðum víða á spássíum, t.d. 1v, 14r-18v, 23r-26r, 33r-37r, 51v, 56v, 57v-58v, 59v-60r, 75r-77v, 83r-86r.

Flúr á neðri spássíu 36v-37r, 59v, 63r, 65r, 69v, 87v.

Bendill á 2v.

[Musical Notation]

Nótur á 1r-5r, 6v-7v, 8v-11r.

Tilføjet materiale

  • Bl. 1-11 gætu verið innskotsblöð.
  • Á 11r-v hefur íslensku fornkvæði verið bætt við með 17. aldar hendi, Svenska vísan hún er sig svo löng.
  • Spássíugreinar, athugasemdir og pennakrot á 2r 4r, 11v-12v, 13r, 19v, 22v, 24r, 26r-v, 28v, 41v, 42v, 43r, 45r, 47v, 48r, 49r, 57r, 59r, 66r-v, 68r (leiðr.), 90v (nöfn vikudaga).
  • Latneskar biblíuklausur á neðri spássíu 54r-67r, 77v-78r, 84r.
  • Fyrirsagnir með hendi Árna Magnússonar á spássíum 12r, 47r, 54r, 66v, 68r, 73r, m.a.h. á 39r, 48v.
  • Tölustafir á ytri spássíu 80r-81v.
  • Áherslumerki á stöku stað, t.d. á 4v, 6r.

Indbinding

Band frá febrúar 1972 (182 mm x 155 mm x 80 mm). Leður á kili og hornum, pappaspjöld klædd fínofnum líndúki. Saumað á móttök. Saurbl. í bandi. Handritið liggur í öskju.

Vedlagt materiale

15 fastir seðlar með hendi Árna Magnússonar:

  • Seðill 1 (159 mm x 105 mm) „fra Þorde Petursyne ä Holme oeg true til eignar. No 622. boken hefur til forna ätt heima ä Sudur reykium i Mosfellzsveit.“
  • Seðill 2 (126 mm x 98 mm) „Helga Gisladottir saugd er a þessa bok......faudur minum Gisla Jonssyne p. anno Domini 1549. þetta stendur framanä bokinni. ä spatiunne stendur i einum stad: Eg ä heima ä Reykium, seiger skeiddan. “
  • Seðill 3 (160 mm x 110 mm) „hiä Þorde Peturssyne ä Holme [nu hiä mier] bk i litlu 4to. þar ä varæ odæ Latinæ, Danicæ, germanicæ; svenska visan hun er sig so laung. maurg er mannsins pina. hver ei sver ei sialigt vif. hæc manu recentiore. Lilia brodur Eysteins [yfirstrikad: Rosa Sigurdar Blinda] (oc) incipit: Fadir vor Kristur fridr hinn hæste, fyrr smidandi attir tid. þetta er Rosa. Mariuvisur: fader og son ä fæstum fædum. eru langar. Grædarinn lydz og landa. allra hluta er upphafi ord Elleqvæda Jonns Hallzsonar. Pislargratur biskups Jons (kallast þar Krossgratur. incipit: fader var kristur i fridinum Dæglur: gaf eg mig allan grædara mïnum. manu recenti. kvædi um Olaf Halga. Kotldræmur. manu recenti. Krossdrapa hallz prestz. er long. Michaelisflockur hallz prestz. Michaelisdrapa Hallz prestz Heijr milldingur allra allda.“
  • Seðill 4 (159 mm x 106 mm) „0] hier hefur Rosu sem Sigurdur blindur hefur kuedit. absque dubio ad imitationem Liliu. [fyrir neðan:] Bokin er komin til Þordar Peturssonar ä Holme, fra Sudur Reykium i Mosfellzsveit.“
  • Seðill 5 (milli bl. 22v og 23r, 122 mm x 59 mm) „þessa Liliu hefi eg sialfur uppskrifad, vantar ad conferera. hier hefur Liliu brodur Eysteins Einarssonar. Eins er olldungis olæselegt og epter gátu alleina. enn eitthvad hefe þar ritad vered.“
  • Seðill 6 (165 mm x 106 mm) „J þessum papisku qvædum er margt plusqvam superstitiosum, og samt penitus impium. Eru þau giórt skommu fyrer reformationem, þä notitia var so sem under lok lidin i Jslandi.“
  • Seðill 7 (122 mm x 81 mm) „þesse pislargratur er afcopieradur“
  • Seðill 8 (163 mm x 103 mm) „NB. Ef biskup Jon er uere athor [yfirstrikad: þessa quædes] pislagräts, þä er þad elldra enn 1549. þvi þad árstal stendur framan ä bokinne. mig minner Biórn ä Skadz ä sege, biskup Jon hafe qvedid pislargrät i Skalhollte i fangelse. Er þad ä þennann mata ecki satt.“
  • Seðill 9 (137 mm x 106 mm) „hier voru inn a mille i bokinne: Dæglum partur med annarre hende og nyarri enn bokin. illa skrifad. Olafs konungs visur med andstygdar hende. Abotavisur med nyrre hende vidvæningslegin. Kotludraumur med [yfirstrikad: somu nyrre] oliku hende sem a Dæglunum vantar vid undan. Dæglurnar og halfar Olafs visur, voru ritadar ä þad gamla pergamented, sem audt hefdi vered lated aptanvid prslargrat. Eptri parturinn af Olafsvisum og hitt annad var ritad ä öhraseslegt pergament, sem hier hafdi vered fest inn ä mille arkanna, þegar bokin hefe umbundin vered, NB um bundinn. þvi sama slags var innfestingen ä þessu [yfirstrikad: nyia] auka arke, sem ä allri bokinne i þessu nya auki sem i hinum ollum #“
  • Seðill 10 (98 mm x 81 mm) „þetta er þad kvædi sem menn almennilega kalla Gimstein. þad heiter og so med rettu, vide pag. m. 64. in calce Carminis.“
  • Seðill 11 (134 mm x 104 mm) „# banded ä bokinne mun vera sier um de anno 1549. enn bokin sialf nockru elldre, þo ecki myklu, sem af skriftinne er ad sia.“
  • Seðill 12 (150 mm x 95 mm) „Hedan fra er bokin afskrifud ut til enda.“
  • Seðill 13 (158 mm x 107 mm) „Hallur prestur author Kroßdrapu edur Gimsteins hefur vered Ogmundz son, vide ä þeim lausu blodum bak i bokinne fra Holmi sem Krossdrapa er ä. Krossdrapa þesse er giord epter 1400. þar er i: Ur. og kongur er simiis sequioris ævi notæ.“
  • Seðill 14 (159 mm x 109 mm) „hier var i bokinne þesse heims osomi (Morg er mannsins pina) ut til enda. Jtem med somu hende, annar heims osöme (Hvad mun verolldin vilia) kvedin af Skalldsveine nockrum. þetta tvennt var roted i hrygnum, og þad sidara til storskemda. vard so ecki confererad. þad sem þar af var læselegt confereradi eg med odrum minum Exemplaribus ur kalfsskinns blodin fra Sr Olafi Gislasyne, og eydilagdi so þetta. aptanvid þessa 2. heimsosoma voru visnagrey: sver ei, svar ei sialigt vif. med andstygdar hendi, somu sem ä Olafsvisunum. þær eru og hedan utteknar, uppskrifadar og pergaments vladid eydilagt.“
  • Seðill 15 (161 mm x 106 mm) „hier aptan vid var: hallz prests Ogmundzsonar visur af>: O bone Jesu. (kallazt af auctore Mariublom) Bodorda visur, kvedit Gjsla Jonsson (er ecki nema nockur vers framanaf)†. þesser. 2. . tractatus voru svo rotner og defectueux ad þeir voru vida onyter. þö skrifade eg þad þar ur, sem læst var og heillt, og eydilagdi þä svo sidan. † resten var burtrifed, og voru þesser 2. tractatus med somu hendi sem hitt fyrre faranda. “

  • Laus seðill frá Kaupmannahöfn með upplýsingum um forvörslu.
  • Laus seðill með athugasemdum um nöfn í handritinu.

Historie og herkomst

Proveniens

Handritið var skrifað á Íslandi, nánar tiltekið í Selárdal í Ketilfjörðum, árið 1549 (1r, 68v).

Herkomst

  • Árni Magnússon fékk frá Þórði Péturssyni á Hólmi (sjá seðil). Áður hafði Helga Gísladóttir átt handritið (1r) en það átti einhvern tíma heima á Suður-Reykjum í Mosfellsdal (sjá seðil fremst).
  • Á 43r og 47v er nafnið Guðbrandur Þórðarson, á 46v og 59v Páll Jónsson, á 48v Ísleifur Þórðarson og á 62r Jón Einarsson, e.t.v. fyrri eigendur handritsins.

Erhvervelse

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 20. janúar 1988.

[Additional]

[Record History]

ÞS uppfærði skv. reglum TEIP5 31. ágúst til 2. september 2009 og síðar.

ÞS skráði 4.-19. febrúar 2003.

Kålund gekk frá handritinu til skráningar 3. janúar 1890 (Katalog II 1894:34-37 (nr. 1610)).

GV sló inn texta af seðlum Árna Magnússonar undir umsjón ÞS og með hliðsjón af gögnum frá MJ.

[Custodial History]

Viðgert og bundið í Kaupmannahöfn í febrúar 1972. Eldra band fylgdi ekki.

[Surrogates]

  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Stofnun Árna Magnússonar, sem keypti þær af Arne Mann Nielsen 29. nóvember 1971.

Bibliografi

ForfatterTitelRedaktørOmfang
Íslenzk miðaldakvæði: Islandske digte fra senmiddelalderened. Jón Helgason1936; I:2
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Jón ÞorkelssonOm digtningen på Island i det 15. og 16. Århundrede
Íslenzk miðaldakvæði: Islandske digte fra senmiddelalderened. Jón Helgason1938; II
Kvæðasafn 1922-27:251-256
Kvæðasafn 1922-27:370-85
Kvæðasafn 1922-27:385-405
Kvæðasafn 1922-27:326-353
« »