Handrit.org
 

Håndskrift detailjer

AM 437-438 4to

Der er ingen billeder tilgængelige for dette håndskrift.

Sturlunga saga, — Árna saga biskups; Island, 1660-1695

Navn
Einar Eyjólfsson 
Fødselsdato
1641 
Dødsdato
15. juli 1695 
Stilling
Sysselmand 
Roller
Forfatter; Ejer; Skriver 
Flere detaljer
Navn
Valgerður Hilmarsdóttir 
Fødselsdato
15. maj 1956 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Navn
Drífa Kristín Þrastardóttir 
Fødselsdato
2. juni 1976 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Navn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fødselsdato
19. august 1844 
Dødsdato
4. juli 1919 
Stilling
Forskningsbibliotekar 
Roller
Lærd 
Flere detaljer
Tekstens sprog
Islandsk

Indhold

1(1r-451v)
Sturlunga saga
Rubrik

„Íslendinga saga.“

1.1(1r-21r (bls. 1-41))
Geirmundar þáttur heljarskinnsÞorgils saga og Hafliða
Rubrik

„Íslendinga saga. 1. kapituli.“

Begynder

Geirmundur heljarskinn var son Hjörs kóngs Hálfssonar …

Ender

„… eða hittust þá stóðu þeir jafnan að málum hvor með öðrum svo lengi sem þeir lifðu.“

1.2(21r-51v (bls. 41-102))
ÆttartölurSturlu sagaPrestssaga Guðmundar Arasonar
Rubrik

„Nokkrar ættartölur eða mannanöfn Íslendinga sem fram koma í þessari sögu og byrjast hér annar þáttur af Einari Þorgilssyni. 1. kapituli.“

Begynder

Sæmundur hinn fróði átti Guðrúnu dóttur Kolbeins …

Ender

„… Orti Þorvaldur kvæði um bróður sinn, þóttist svo hyggja best af harmi eftir hann.“

1.3(52r-101v (bls. 103-202))
Prestssaga Guðmundar ArasonarGuðmundar saga dýraHaukdælaþátturÍslendinga saga
Rubrik

„Þriðji þáttur Íslendinga. Fyrst um fæðing Guðmundar Arasonar er síðar varð biskup og hans uppfóstur og lærdóm. Hér er og getið Þorláks biskups er áður hefur kallaður verið hinn helgi. Sagan af Guðmundi dýra og hans gjörninga, hans mótstöðumannadeilur, manndráp, brenna og fleira sem um þann tíma hefur við borið. 1. kapituli“

Begynder

Nú tek ég þar til frásagnar er Guðmundur son Ara var fæddur …

Ender

„… Kolbeini Tumasyni líkuðu illa þessar málalyktir en Sighvati verr.“

1.3.1(102r-115v (bls. 203-230))
Haukdæla þátturÍslendinga sagaPrestssaga Guðmundar Arasonar
Rubrik

„Nokkrar ættartölur frá norskum og til Gissurar hvíta og frá honum hafa þeir fyrstu Skálholtsbiskupar sinn uppruna, svo og Þorvaldur Gissursson og hans synir: Gissur son hans sem síðar varð jarl, átti hann með sinni síðari konu, Þóru dóttur Guðmundar gríss og Sólveigar dóttur Jóns Loftssonar.“

Begynder

Ketilbjörn Ketilsson, maður norrænn, mjög frægur …

Ender

„… Sigurður gaf þau Tuma Sighvatssyni og komst Sighvatur að þeim svo síðan.“

1.4(116r-175v (bls. 231-350))
Íslendinga sagaHrafns saga Sveinbjarnarsonar
Rubrik

„ Af Íslendingum og er fyrst af Guðmundi biskupi, Kolbeini Tumasyni og þeirra viðskiptum. Jafnframt þessu er sagan af Þorvaldi Vatnsfirðingi og Hrafni Sveinbjarnarsyni og þeirra deilum, item hvernig þeir helstu höfðingjar settu sig móti biskupi eftir fall Kolbeins.“

Begynder

Þá er Guðmundur biskup kom út og hann tók …

Ender

„… mælti þá Styrmir fyrir griðum og skildu við svo búið.“

1.5(178r-227bisr (bls. 351-453))
Íslendinga saga
Rubrik

„Fimmti þáttur Íslendinga- eður Sturlunga sögu. Hvernig Þorvaldssynir veittu heimsókn og rændu á Sauðafelli, drápu og særðu þar marga menn og sátt þeirra við Sturlu; af Guðmundi biskupi og hans mótgangi og ofsóknum; Sturla lætur drepa Vatnsfirðinga; hans sigling og Rómganga; afturkoma; þræta Sigurðar og Kolbeins og afturkoma; af yfirgangi Órækju og afdrifum samt öðrum þrætum og manndrápum er á þeim árum hafa til fallið.“

Begynder

Hér byrja ég sögu af sonum Þorvalds í Vatnsfirði …

Ender

„… Á því sama ári er Þorvaldur andaðist, andaðist og Sigurður Ormsson, Flosi munkur Bjarnason og digur Helgi.“

1.6(227bisv-268v (bls. 453bis-537))
Íslendinga sagaÞórðar saga kakalaSvínfellinga saga
Rubrik

„Sjötti þáttur Íslendinga sögu. Af Sighvati á Grund og Sturlu syni hans og þeirra yfirgangi; af bardögum Sturlu og aðtektum, item hvernig Kolbeinn ungi, Gissur Þorvaldsson og fleiri aðrir safna liði; þeir feðgar í annan stað með því fleira sem fyrr og síðan gjörðist; um fall þeirra feðga og annarra á Örlygsstöðum: Kolbeinn gjörðist einvaldsherra fyrir norðan; sigling Snorra og útkoma, hans aftekt af Órækju, drápi Klængs og fleirum tilburðum hér á landi um þann tíma.“

Begynder

Gissur Þorvaldsson bjó að Reykjum …

Ender

„… að draga saman vináttu þeirra frænda. Var það og auðvelt.“

1.7(268v-301v (bls. 1-64))
Þorgils saga skarða
Rubrik

„Sjöundi þáttur úr Sturlunga eður Íslendinga sögu. Um útkomu Þorgils skarða Guðmundssonar, Gissurar Þorvaldssonar og annarra Íslendinga; item skikkun Hákonar kóngs um eignir Snorra Sturlusonar og annað hér á landi; Hrafn Oddsson og Sturlu(!) Þórðarson gjöra Þorgilsi heimsókn í Stafholt; Hann lofar að vera þeim meðfylgjandi í aðförum við Gissur en brá því upp; Hrafn og Sturla snúa aftur við svo búið vegna óveðráttu. Gissur gjörist höfðingi í Skagafirði. Eftir það sættast þeir þrír Gissur, Hrafn og Sturla með öðru fleira. 1. kapituli.“

Begynder

Böðvar son Þórðar Sturlusonar bjó að Stað …

Ender

„… Hrafn var boðsmaður Gissurar.“

1.8(302r-373v (bls. 65-208))
Þorgils saga skarða
Rubrik

„Þáttur úr Sturlunga eða Íslendinga sögu. Um útkomu Þórðar Sighvatssonar kakala; utanferð Gissurar Þorvaldssonar og Órækju Snorrasonar; um liðsdrátt Þórðar Sighvatssonar og hans fylgjara; af Kolbeini unga og viðskiptum, deilum óróa og orustum þeirra Þórðar, einkum skipabardagann á Flóanum. Kolbeinn ungi andast árinu seinna; Þórður sest á Grund, nær goðorðum og eignum eftir föður sinn. Brandur Kolbeinsson gjörist höfðingi yfir Skagafirði og Fljótum. Gissur kemur út aftur en Órækja andast í Noregi. Bardagi Þórðar á Haugsnesi og fall Brands Kolbeinssonar; Þórður og Gissur leggja öll sín mál á kóngsdóm og sigla út. Kóngur skipar Þórð yfir landið; hann kemur út, er hér nokkur ár; kóngur boðar hann utan. Sagan af Ormssonum, Rómganga Gissurar og annað fleira. “

Begynder

Einum vetri eftir lát Snorra Sturlusonar hófust þeir atburðir er mörg tíðindi gjörðust af síðan …

Ender

„… var þar nær viku og reið síðan heim norður á Flugumýri. “

1.9(374r-432v (bls. 209-334))
Íslendinga sagaÞorgils saga skarða
Rubrik

„Áttundi þáttur úr Sturlunga eða Íslendinga sögu. Af Eyjólfi Þorsteinssyni og hans liðssafnaði; um brullaupið og brennuna á Flugumýri, hvaðan Gissur komst undarlega; fær sér lið, drepur brennumenn hvar hann kann ná; setur Odd Þórarinsson yfir héraðið en siglir út; Eyjólfur safnar liði í annað sinn; fer að Oddi; Oddur fellur við drengilega vörn; nokkru seinna hefnir Þorvarður Odds bróður síns með styrk Þorgils og Sturlu svo Eyjólfur fellur. Hrafn og Ásgrímur flýja; biskup bannsyngur Þorgils og Þorvarð; Þorgils verður höfðingi yfir Skagafirði móti biskups vilja; Hrafn, Sturla og Þorgils sættast, item biskup og Þorgils; biskup siglir, andast í Noregi; þá enn um óvinskap og viðskipti Hrafns og Sturlu að nýju og þeirra sætt; item um dráp Þorgils.“

Begynder

Um sumarið áður en brullaupið var á Flugumýri um haustið …

Ender

„… stóð þetta mál þá kyrrt, dróst fundur undan og varð engi á því sumri.“

1.10(437r-452v (bls. 335-364))
Íslendinga sagaÞorgils saga skarðaSturlu saga
Rubrik

„Þáttur af Íslendingum. Gissur Þorvaldsson kemur út með jarlsnafni, kaupir Stað á Reyni[s]nesi; gjörist höfðingi norðanlands; Sturli Þórðarson giftir tvær dætur sínar; Ásgrímur og jarlinn sættast; Ásgrímur fer til Róm; kemur út með Hallvarði gullskó; Íslendingar játa hlýðni og skatti Hákoni kóngi; Gissur jarl í háska; Þórður Andrésson aftekinn; ósamþykki Hrafns og Sturlu; Sturla hlýtur að sigla; skipaður síðar til lögmanns; andast í góðri elli.“

Begynder

Nú byrja ég þar frásögu er Gissur Þorvaldsson kemur út frá Noregi með jarlsnafni …

Ender

„… og jörðuðu það þar í kirkju Péturs postula, er hann hafði nær mesta elsku á haft af öllum helgum mönnum.“

2(453r-532v (bls. 365-526))
Árna saga biskups
Rubrik

„Þáttur af Íslendingum. Sagan af Árna biskupi og hvernig bændur urðu þrengdir frá sínum óðulum með bannfæringum og ýmislegum tilfellum, hvað um þann tíma hefur tilborið hér á landi og Noregi; Hrafn Oddsson siglir og fleiri aðrir; hann andast í Noregi.“

Begynder

Herra Árni biskup er þessi frásögn er af skrifuð var son Þorláks Guðmundssonar …

Ender

„… þá datum 1309. Sigldi hann árið síðar eftir við til kirkjunnar og kom út á árinu næstu eftir með viðinn og margar gersemar aðrar. Hann dó anno Kristi 1320.“

Bemærkning

80 kaflar.

Nøgleord
3(533r (bls. 527))
Þrjár vísur gegn kaþólskum klerkum
Forfatter

Sr. Jón Arason í Vatnsfirði

Bemærkning
Vísurnar beinast einkum gegn Árna biskupi og Runólfi ábóta og ófriði í kaþólskri tíð.

Yfirskrift: „Anno domini 1650“. Skrifað undir: „Jón prestur Arason í Vatnsfirði“.

Nøgleord
3.1(533r (bls. 527))
Ingen titel
Begynder

Árna biskum bráðum Birni …

Ender

„… lúki þeir honum þakkir minnkar.“

Nøgleord
3.2(533r (bls. 527))
Ingen titel
Begynder

Runólfur var með Árna á einu …

Ender

„… biskupsvald var um þær aldir.“

Nøgleord
3.3(533r (bls. 527))
Ingen titel
Begynder

Þökkum Guði og góðri lukku …

Ender

„… til eyðslum ráni og landeyðslu.“

Nøgleord

Fysisk Beskrivelse / Kodikologi

Materiale
Pappír.
Antal blade
I. bindi: i + 269 (þ.m.t. blað 227bis) + i blöð (203 mm x 160-163 mm). II. bindi: ii + 264 + i blöð (205 mm x 160-163 mm). Blað 533v er autt.
Foliering

  • I. bindi blaðsíðumerkt 1-537 (þ.m.t. bls. 453 (bis)).
  • II. bindi blaðsíðumerkt 1-527.

Lægfordeling

AM 437 4to - þrjátíu og fimm kver.

  • Kver I: blöð 1-6, 3 tvinn.
  • Kver II: blöð 7-16, 5 tvinn.
  • Kver III: blöð 17-22, 3 tvinn.
  • Kver IV: blöð 23-28, 3 tvinn.
  • Kver V: blöð 29-32, 2 tvinn.
  • Kver VI: blöð 33-38, 3 tvinn.
  • Kver VII: blöð 39-48, 5 tvinn.
  • Kver VIII: blöð 49-54, 3 tvinn.
  • Kver IX: blöð 55-64, 5 tvinn.
  • Kver X: blöð 65-72, 4 tvinn.
  • Kver XI: blöð 73-82, 5 tvinn.
  • Kver XII: blöð 83-88, 3 tvinn.
  • Kver XIII: blöð 89-96, 4 tvinn.
  • Kver XIV: blöð 97-102, 3 tvinn.
  • Kver XV: blöð 103-109, 3 tvinn+ 1 stakt blað.
  • Kver XVI: blöð 110-117, 4 tvinn.
  • Kver XVII: blöð 118-125, 4 tvinn.
  • Kver XVIII: blöð 126-133, 4 tvinn.
  • Kver XIX: blöð 134-141, 4 tvinn.
  • Kver XX: blöð 142-149, 4 tvinn.
  • Kver XXI: blöð 150-157, 4 tvinn.
  • Kver XXII: blöð 158-166, 4 tvinn + 1 stakt blað.
  • Kver XXIII: blöð 167-174, 4 tvinn .
  • Kver XXIV: blöð 175-183, 4 tvinn + 1 stakt blað.
  • Kver XXV: blöð 184-191, 4 tvinn.
  • Kver XXVI: blöð 192-199, 4 tvinn.
  • Kver XXVII: blöð 200-207, 4 tvinn.
  • Kver XXVIII: blöð 208-215, 4 tvinn.
  • Kver XXIX: blöð 216-223, 4 tvinn.
  • Kver XXX: blöð 224-231, 4 tvinn.
  • Kver XXXI: blöð 232-239, 4 tvinn.
  • Kver XXXII: blöð 240-247, 4 tvinn.
  • Kver XXXIII: blöð 248-255, 4 tvinn.
  • Kver XXXIV: blöð 256-263, 4 tvinn.
  • Kver XXXV: blöð 264-269, 3 tvinn.

AM 438 4to - þrjátíu og þrjú kver.

  • Kver I: blöð 270-276, 3 tvinn + 1 stakt blað.
  • Kver II: blöð 277-285, 4 tvinn + 1 stakt blað.
  • Kver III: blöð 286-293, 4 tvinn.
  • Kver IV: blöð 294-301, 4 tvinn.
  • Kver V: blöð 302-309, 4 tvinn.
  • Kver VI: blöð 310-317, 4 tvinn.
  • Kver VII: blöð 318-325, 4 tvinn.
  • Kver VIII: blöð 326-333, 4 tvinn.
  • Kver IX: blöð 334-341, 4 tvinn.
  • Kver X: blöð 342-349, 4 tvinn.
  • Kver XI: blöð 350-357, 4 tvinn.
  • Kver XII: blöð 358-365, 4 tvinn.
  • Kver XIII: blöð 366-373, 4 tvinn.
  • Kver XIV: blöð 374-381, 4 tvinn.
  • Kver XV: blöð 382-389, 4 tvinn.
  • Kver XVI: blöð 390-397, 4 tvinn.
  • Kver XVII: blöð 398-405, 4 tvinn.
  • Kver XVIII: blöð 406-413, 4 tvinn.
  • Kver XIX: blöð 414-421, 4 tvinn.
  • Kver XX: blöð 422-429, 4 tvinn.
  • Kver XXI: blöð 430-437, 4 tvinn.
  • Kver XXII: blöð 438-445, 4 tvinn.
  • Kver XXIII: blöð 446-451, 2 tvinn + 2 stök blöð.
  • Kver XXIV: blöð 452-459, 4 tvinn.
  • Kver XXV: blöð 460-467, 4 tvinn.
  • Kver XXVI: blöð 468-475, 4 tvinn.
  • Kver XXVII: blöð476-483, 4 tvinn.
  • Kver XXVIII: blöð 484-491, 4 tvinn.
  • Kver XXIX: blöð 492-499, 4 tvinn.
  • Kver XXX: blöð 500-507, 4 tvinn.
  • Kver XXXI: blöð 508-515, 4 tvinn.
  • Kver XXXII: blöð 516-523, 4 tvinn.
  • Kver XXXIII: blöð 524-533, 5 tvinn.

Kver AM 437-438 4to eru því samtals sextíu og átta.

Tilstand

  • Blekblettur á blaði 531v (skaðar texta).

Layout

  • Eindálka.
  • Leturflötur er ca 156-163 mm x 110-115 mm.
  • Línufjöldi er ca 24-28 í uppskrift Einars Eyjólfssonar en á blöðum 1-73 í AM 437 4to þar sem óþekktur skrifari er að verki er línufjöldinn ca 30-36.
  • Síðutitlar ná víðast hvar yfir heila opnu (sbr. t.d. þá er „Íslendinga“ á blaði 75v og „saga“ á blaði 76r). Á blöðum1-73 í AM 437 4to í er titillinn í heild á hverju blaði.
  • Griporð eru víðast hvar en ekki þó alls staðar (sjá blöð 107v og 108r).
  • Sögurnar enda víða í totu (sjá t.d. 51v og 101v).

Skrift

Blöð 1-73 í AM 437 4to, ritar óþekktur skrifari með kansellískrift.

[Decoration]

  • Fallega skreyttir upphafsstafir eru víða í upphafi texta, sbr. t.d. á blöðum 116r (bls. 231 í AM 437 5to) og 270r (bls. 1 í AM 438 4to).

  • Fyrirsagnir og fyrsta lína textans eru oft með stærra, settara og skrautlegra letri en megintextinn (sjá t.d. blað 116r (bls. 231 í AM 437 5to)).

Tilføjet materiale

Kaflatal, tilvísanir og leiðréttingar á spássíum (sjá t.d. 137v-138v)

Indbinding

Band I; AM 437 4to: (213 mm x 190 mm x 75 mm) er frá 1970.

  • Skinn er á kili og hornum, strigaklæðning. Saumað á móttök. Liggur sér í öskju.

Band II; AM 438 4to (213 mm x 192 mm x 68 mm) er frá 1970.

  • Skinn er á kili og hornum, strigaklæðning. Saumað á móttök. Liggur sér í öskju.

Spjöld í eldra bandi klædd bókfelli úr kirkjulegu latnesku handriti (tímasett til ca 1200 í Katalog I, bls. 637).

  • Kjölur klæddur bókfelli úr sjókorti (sbr. ljósrit sem fylgir með í öskju hvors bands).

Vedlagt materiale

  • Laus seðill með upplýsingum um forvörslu handrits fylgir AM 437 4to
  • Tvö A4 blöð; ljósrit í tengslum við eldra band.

Historie og herkomst

Proveniens

Handritið er skrifað á Íslandi , en virkt skriftartímabil skirfara var ca 1660-1695. Það er tímasett til 17. aldar í Katalog I, bls. 637.

Erhvervelse

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 3. apríl 1975.

[Additional]

[Record History]

VH skráði handritið 25. mars 2009; lagfærði í nóvember 2010.  DKÞ skráði 15. ágúst 2003. Kålund gekk frá handritinu til skráningar 13. maí 1887 í Katalog I>, bls. 637 (nr. 1207).

[Custodial History]

Viðgert og bundið í tvö bindi (eins og áður) í mars 1970. Eldra band fylgdi ekki.

[Surrogates]

  • Stafrænar myndir á www.sagnanet.is.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Filma af bl. 452r-532v (Árna sögu biskups) á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi (askja 14).
  • Myndir (ljósrit?) af bókfellskili (sjókorti) úr eldra bandi á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, í kassa ásamt fleiri myndum frá Kaupmannahöfn af gömlu bandi.

Bibliografi

ForfatterTitelRedaktørOmfang
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Biskupa sögur I.
Hreinn BenediktssonLinguistic studies, historical and comparative
Jakob Benediktsson„Introduction“, Sturlunga saga: Sturlunga saga manuscript no. 122 A fol. in the Arnamagnæan collection1958; p. 7-18
Kristian KålundOm håndskrifterne af Sturlunga Saga og dennes enkelte bestanddele, 1901; 1901: p. 259-300
Sturlunga saga efter membranen Króksfjarðarbók. Udfyldt efter Reykjarfjarðarbóked. Kristian Kålund
Árna saga biskups, ed. Þorleifur Hauksson1972; II
Guðrún Ása Grímsdóttir, Þórður Jónsson í HítardalÆttartölusafnrit séra Þórðar Jónssonar í Hítardal
« »