Handrit.org
 

Håndskrift detailjer

AM 343 a 4to

Der er ingen billeder tilgængelige for dette håndskrift.

Fornaldar- og riddarasögur; Island, 1450-1475

Navn
Arne Magnusson 
Fødselsdato
13. november 1663 
Dødsdato
7. januar 1730 
Stilling
Professor, Arkivsekretær 
Roller
Lærd; Forfatter; Skriver; Digter 
Flere detaljer
Navn
Jón Gíslason 
Stilling
Is refered to as "Grandfather Jón" ("Jón afi") in AM 64 8vo. 
Roller
Ubestemt 
Flere detaljer
Navn
Magnús Magnússon 
Stilling
 
Roller
Marginal 
Flere detaljer
Navn
Guðmundur Sæmundsson 
Stilling
 
Roller
Marginal 
Flere detaljer
Navn
Jón Guðmundsson 
Fødselsdato
4. marts 1832 
Dødsdato
30. september 1869 
Stilling
Landman 
Roller
Skriver 
Flere detaljer
Navn
Guðrún Ingólfsdóttir 
Fødselsdato
1. maj 1959 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Navn
Valgerður Hilmarsdóttir 
Fødselsdato
15. maj 1956 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Navn
Dall, Birgitte 
Fødselsdato
1912 
Dødsdato
1989 
Stilling
Bogkonservator 
Roller
Binder 
Flere detaljer
Tekstens sprog
Islandsk

Indhold

1(1r-5v)
Þorsteins þáttur bæjarmagnsÞorsteins þáttur bæjarbarns
Begynder

Í þann tíma er Hákon jarl Sigurðarson réð fyrir Noregi …

Ender

„ … hvarf af orminum, hurfu hornin Hvítingar. “

[Final Rubric]

„Lúkum vér þar Þorsteins þætti bæjarbarns.“

2(5v-14r)
Samsons saga fagra
Begynder

Artúr hét konungur er réð fyrir Englandi …

Ender

„… og rís þar af ævintýri er kallað er Skikkjusaga og lúkum vér þessi sögu með sannorðu niðurlagi. “

Nøgleord
3(14r-21v)
Egils saga einhenda og Ásmundar berserkjabana
Begynder

Hertryggur hefir konungur heitið. Hann réð fyrir austur í Rússía …

Ender

„… hefir síðan engi hlutur fundist af henni og engu því, sem þar var á og lúkum vér þar þessi sögu.“

4(21v-30v)
Flóres saga konungs og sona hans
Begynder

Ef menn girnast að heyra fornar frásagnir …

Ender

„… hver afdrif orðið hafa þessara manna. “

[Final Rubric]

„Því lúkum vér þar nú sögu Flóres konungs og sona hans.“

Bemærkning

Blað 28v er upprunalega autt.

Nøgleord
5(30v-48v)
Vilhjálms saga sjóðs
Begynder

Saga þessi hefst fyrst í Englandi …

Ender

„… skrifaði og fyrir sagði og til hlýddi et cetera vantre (?). “

Nøgleord
6(48v-54r)
Yngvars saga víðförla
Begynder

Eirekur hét kóngur er réð fyrir Svíþjóðu …

Ender

„… fyrri frændur sína og þar lyktum við þessa sögu. “

Bemærkning

Vantar eitt blað á eftir blaði 53, sbr. athugasemd Árna Magnússonar.

7(54r-57v)
Ketils saga hængs
Begynder

Hallbjörn hét maður. Hann var kallaður hálftröll …

Ender

„… Örvar-Oddur var sonur Gríms. Og lýkur hér þessari sögu.“

8(57v-59v)
Gríms saga loðinkinna
Begynder

Svo er sagt af Grími loðinkinna, að hann var bæði mikill og sterkur …

Ender

„… [Hann varð ellidauður maður.]“

[Final Rubric]

„[Og lýkur hér sögu Gríms loðinkinna. En hér hefur upp Örvar-Odds sögu, og er mikil saga.]“

Bemærkning

Niðurlagið er illlæsilegt vegna þess hve blaðið var orðið snjáð. Lesið var með hliðsjón af útgefnum texta og má ætla af orðafjölda og orðalengd í handriti að um samræmi við hann sé að ræða. Textinn er þó hafður innan hornklofa.

9(59v-81v)
Örvar-Odds saga
Begynder

Grímur hét maður og var kallaður loðinkinni. Því var hann svo kallaður, að hann var með því alinn …

Ender

„… og sá ættbogi hefir þar upp vaxið. “

[Final Rubric]

„Og lýkur þar nú sögu Örvar-Odds, eftir því sem þér hafið nú heyrt frá sagt. “

10(81v-87r)
Áns saga bogsveigis
Begynder

Í þann tíma er fylkiskonungar voru í Noregi …

Ender

„… faðir Sigurðar bjóðaskalla, ágæts manns í Noregi.“

[Final Rubric]

„Og lýkur hér við sögu Áns bogsveigis.“

11(87r-98v)
Sálus saga og Nikanórs
Begynder

Það er upphaf þessarar frásagnar …

Ender

„…Og lýkur nú svo sögu þeirra fóstbræðra Sálus konungs og hins frækna hertoga Níkanors.“

Nøgleord
12(99r-103v)
Hálfdanar saga Eysteinssonar
Begynder

Þrándur hefir konungur heitið. Við hann er kenndur Þrándheimur í Noregi …

Ender

„…Og lúkum vér þar þessi frásögu, og sitjið í frið.“

13(103v-104v)
Bósa sagaBósa saga og Herrauðs
Bemærkning

Tvö brot - Í því fyrra eru nokkrar upphafslínur sögunnar og það seinna er úr síðari hluta hennar en niðurlagið vantar.

13.1(103v)
Bósa saga - fyrra brot
Begynder

Þessi saga hefst eigi af lokleysu þeirri, er kátir menn skrökva sér til skemmtanar …

Ender

„… móðerni átti hann göfugt … “

Bemærkning

Átta upphafslínur sögunnar.

13.2(104)
Bósa saga - seinna brot
Begynder

… sem eg hef drukkið ferskan mjöð …

Ender

„… so niður um allt bakið að öll … “

Bemærkning

Nokkrar línur af niðurlagi sögunnar vantar.

14(105r-108r)
Vilmundar saga viðutan
Begynder

… mjög lík þeirri sem hann sá í …

Ender

„… og endum við so sögu Vilmundar viðutan með því ályktarorði af þeim sem skrifað hefur að sá sem lesið hefur og hinir sem til hafa hlýtt. Allir þeir sem eigi eru so ríkir að þeir eiga eigi konungi vorum skatt að gjalda þá kyssi þeir þá sem söguna lesið hefur [í þakklæti (?)] og sitjið í konungs frið sem þér fáið þaðan [valið/valist(?)]. “

Bemærkning

Vantar framan af sögunni.

Nøgleord
15(108r-110r)
Perus saga meistara
Begynder

Bræður tveir voru suður í lönd[um] …

Ender

„… þessu ævintýri.“

Bemærkning

Blöðin eru illa farin dökk, orpin og máð og af þeim sökum illlæsileg. Blað 110v er upprunalega autt.

Fysisk Beskrivelse / Kodikologi

Materiale
Skinn.
Antal blade
i + 110 + i blöð (210-230 mm x 120-155 mm). Blað 28 er einungis skinnræma og v-hlið þess 28v var upprunalega auð. Blað 110v var einnig upprunalega autt.
Foliering

Blöð eru tölusett síðar með penna í hægra horn: 1-110.

Lægfordeling

Samtals 14 kver.

  • Kver I: blöð 1-8, 4 tvinn.
  • Kver II: blöð 9-18, 4 tvinn + 2 stök blöð.
  • Kver III: blöð 19-26, 3 tvinn + 2 stök blöð.
  • Kver IV: blöð 27-35, 4 tvinn + 1 stakt blað.
  • Kver V: blöð 36-43, 4 tvinn.
  • Kver VI: blöð 44-51, 3 tvinn + 2 stök blöð.
  • Kver VII: blöð 52-60, 3 tvinn + 3 stök blöð.
  • Kver VIII: blöð 61-69, 4 tvinn + 1 stakt blað.
  • Kver IX: blöð 70-77, 4 tvinn.
  • Kver X: blöð 78-88, 5 tvinn + 1 stakt blað.
  • Kver XI: blöð 89-99, 5 tvinn + 1 stakt blað.
  • Kver XII: blöð 100-103, 1 tvinn + 2 stök blöð.
  • Kver XIII: blöð 104-106, 3 stök blöð.
  • Kver XIV: blöð 107-110, 2 tvinn.

Tilstand

  • Vantar eitt blað í handrit á eftir blaði 53.
  • Vantar í handrit á eftir blöðum 103 og 104.
  • Skinnið er svart, mörg blöð slitin og texti vandlesinn, sbr. t. d. blað 9r og blað 60v.
  • Efra hornið er rifið af blaði 47.
  • Vantar neðan af blaði 67.
  • Skorið er af blaði 105.
  • Á blöðum 78, 82, 100 og 104 eru minniháttar skemmdir.
  • Á kápuspjöldunum má sjá ummerki eftir e.k. festingu, krækju eða ól sem lokað hefur bandinu og fremra spjald hefur upphaflega e.t.v. verið breiðara.

Layout

  • Leturflötur er ca 185-200 mm x 110-125 mm.
  • Línufjöldi er ca 40-45.
  • Markað er fyrir línum.
  • Auðir reitir fyrir upphafsstafi og fyrirsagnir (sbr. t.d. blað 80v).
  • Bendistafir („v“) á spássíum til að merkja vísur í texta eru á blöðum 55v, 56v, 57v, 58r, 66r, 68v, 74, 77, 81r, 83r og 84r (en skv. http://skaldic.arts.usyd.edu. eru vísur einnig á blöðum: 59v, 60v, 63v, 65v, 67v, 68r, 70v, 78v, 79r, 80r, 81v, 82, 83v, 84v, 86, 87r).

Skrift

Skrifari / Skrifarar er / eru óþekktur / óþekktir; léttiskrift. Í fljótu bragði er ekki hægt að segja til um fjölda skrifara. Þó stafagerð sé víða áþekk er stærð stafa og þéttleiki skriftar misjafn.

  • Blað 27 samanborið við blöðin á undan og næstu blöð á eftir gæti verið skrifað með annarri hendi.
  • Og með öðru móti virðist einnig skrifað á blöð 67v-68r. Blöðin fremst í handritinu eru skrifuð með mun stærri stöfum en t.d. blöð 89-95 og og-band er þar með ólíku móti. Á síðarnefndu blöðunum er það táknað með gegnumstrikaðri Z (sjá t.d. blað 92v) en rotundu, sbr. t.d. á blaði 1v.
Blað 35 er skrifað á sautjándu öld; árfljótaskrift.
  • Skrifari þess gæti verið Jón Gissurarson. Skriftin er öll stirðari en skrift Jóns í öðrum uppskriftum en greinilegt er að skrifari reynir að líkja eftir skrift í handriti, en mörg stafatákn eru lík táknun Jóns (ath. t.d. J, Á, ó, ð, var o.fl.)
.

Tilføjet materiale

Eftirfarandi listi yfir viðbætur og spássíukrot er ekki tæmandi - dæmi eru eftirfarandi:

  • Blað 35 er hugsanlega skrifað á fyrri hluta 17. aldar (sjá: Skrift)
  • Athugasemd Árna Magnússonar á blaði 53.
  • Fleiri yngri spássíugreinar eru hér og þar m.a.:
    • Kaflanúmer og fyrirsagnir á blöðum 1r-14r eru síðari viðbót.
    • Það á einnig við um greinina á blaði 74r.
    • Á blaði 76v má m.a. lesa: „skrifuð á Þingeyrum“og „Magnús Magnússon“.
    • Og á blaði 104v koma fram nöfnin „Guðmundur Sæmundsson“ og „Jón Guðmundsson“.
    • Rúnastafróf er á blaði 81r.
  • Á blöðum 84r-85v eru tvær samskonar myndir af dreka með mannshöfuð (hugsanlega samtímaverk - verk skrifarans???).

Indbinding

Upprunalegt band (230-232 mm x 125-143 mm x 70-73 mm); sver tréspjöld. Þrír sverir taumar halda kverunum og spjöldunum saman.

Vedlagt materiale

Seðill með efnisyfirliti með hendi Árna Magnússonar (sjá einnig AM 435 a 4to, blað 103v).

Historie og herkomst

Proveniens
Handritið er skrifað á Íslandi eftir miðja 15. öld.

Það er tímasett til ca 1450-1475 (sjá ONPRegistre, bls. 452), en til 15. aldar í Katalog I, bls. 578.

Erhvervelse

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 23. mars 1976.

[Additional]

[Record History]

Tekið eftir Katalog I, bls. 578-579 (nr. 1091). Kålund gekk frá handritinu til skráningar í nóvember 1886. GI skráði 1. október 2002. VH jók við og skráði handritið skv. reglum TEI P5 í júlí 2011.

[Custodial History]

Handritið var lánað Britte Olrik Fredriksen 5. desember 1989.

Viðgert og bundið af Birgitte Dall í nóvember 1965.

[Surrogates]

  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, sem keypti þær af Arne Mann Nielsen í september 1973.

Bibliografi

ForfatterTitelRedaktørOmfang
Ordbog over det norrøne prosasprog: Registreed. Den arnamagnæanske kommision
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Aðalheiður Guðmundsdóttir„Stóð og stjörnur“, Hallamál : rétt Haraldi Bernharðssyni fimmtugum 12. apríl 20182018; p. 7-10
Guðbjörg Kristjánsdóttir„Lýsingar í íslenskum handritum á 15. öld“, 2016; 27: p. 157-233
Finn Hansen„Forstærkende led i norrønt sprog“, Arkiv för nordisk filologi1983; 98: p. 4-46
Haraldur Bernharðsson„Þykkja og þykja. Hljóðbeygingarvíxl einfölduð“, Gripla2004; 15: p. 121-151
Haukur ÞorgeirssonHljóðkerfi og bragkerfi : stoðhljóð, tónkvæði og önnur úrlausnarefni í íslenskri bragsögu ásamt útgáfu á Rímum af Ormari Fraðmarssyni
Frank Hugus„Some notes on the sources of Blómstrvallasaga“, p. 335-342
Hreinn BenediktssonLinguistic studies, historical and comparative
Silvia V. HufnagelSörla saga sterka : studies in the transmission of a fornaldarsaga
Jakob Benediktsson„Um tvenns konar framburð á ld í íslensku“, Lærdómslistir1987; p. 98-111
Peter A. Jorgensen„The two-troll variant of the bear's son folktale in Hálfdanar saga Brönufóstra and Gríms saga loðinkinna“, ARV1976; 1975: p. 35-43
Jóhannes Bjarni Sigtryggsson„Kjarnyrt mál að fornu og nýju“, Sturlaðar sögur : sagðar Úlfari Bragasyni sextugum 22. apríl 20092009; p. 27-59
Jón Helgason„Til Yngvars sagas overlevering“, p. 176-178
Íslenzk fornkvæði. Islandske folkeviser, ed. Jón Helgason1962-1981; 10-17
Jón Helgason„Athuganir Árna Magnússonar um fornsögur“, 1980; 4: p. 33-64
Regina JuckniesDer Horizont eines Schreibers : Jón Eggertsson (1643-1689) und seine Handschriften
Marianne E. Kalinke„Scribes, editors, and the riddarasögur“, Arkiv för nordisk filologi1982; 97: p. 36-51
Elise Kleivane„Sagaene om Oddr og Eiríkr : ei teksthistorisk tilnærming til to fornaldersagaer“, Fornaldarsagaerne : myter og virkelighed : studier i de oldislandske fornaldarsögur Norðurlanda2009; p. 27-47
Kolbrún Haraldsdóttir„Eiríks saga víðförla í miðaldahandritum“, 2019; 30: p. 47-75
[Friðþjófs saga]. Sagan ock rimorna om Friðþiófr hinn frækni, ed. Ludvig Larsson1893; 22
Helen F. Leslie„Border crossings : Landscape and the Other World in the Fornaldarsögur“, Scripta Islandica2009; 60: p. 119-136
Gustaf LindbladStudier i Codex Regius av äldre eddan
Late Medieval Icelandic romances II: Saulus saga ok Nikanors. Sigurðar saga Þogla, ed. Agnete Loth1963; 21
Late Medieval Icelandic romances IV: Vilhjálms saga sjóðs. Vilmundar saga viðutan, ed. Agnete Loth1964; 23
Áns rímur bogsveigis, Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi : Rited. Ólafur Halldórsson1973; p. 197 p.
Ólafur HalldórssonBósa rímur, Íslenzkar miðaldarímur: Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi : Rit1974; p. 136 p.
Ólafur HalldórssonVilmundar rímur viðutan, Íslenzkar miðaldarímur: Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi : Rit1975; p. 203 p.
Fornaldar sögur Norðrlanda II.ed. C. C. Rafn
Fornaldar sögur Norðrlanda III.ed. C. C. Rafn
Christopher SandersTales of knights. Perg. fol. nr 7 in The Royal Library, Stockholm, Manuscripta Nordica. Early Nordic Manuscritps in Digital Facsimile2000; I
Bevers saga, ed. Christopher Sanders2001; 51
Didrik Arup Seip„Palæografi. B. Norge og Island“, Nordisk kultur1954; 28:B
Mírmanns saga, ed. Desmond Slay1997; 17: p. clxxi, 216 p.
Peter Springborg„Småstykker 9. Fra Snæjallaströnd“, p. 366-368
Peter SpringborgAntiqvæ Historiæ Lepores - om renæssancen i den islandske håndskriftproduktion i 1600-tallet, 1977; 8: p. 53-89
Samsons saga fagra, ed. John Wilson1953; 65
« »