Handrit.org
 

Håndskrift detailjer

AM 334 fol.

Vis billeder

Grágás, Járnsíða, Jónsbók; Island, 1260-1281

Navn
Arne Magnusson 
Fødselsdato
13. november 1663 
Dødsdato
7. januar 1730 
Stilling
Professor, Arkivsekretær 
Roller
Lærd; Forfatter; Skriver; Digter 
Flere detaljer
Navn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fødselsdato
19. august 1844 
Dødsdato
4. juli 1919 
Stilling
Forskningsbibliotekar 
Roller
Lærd 
Flere detaljer
Navn
Hólmfríður Erlendsdóttir 
Fødselsdato
1477 
Dødsdato
1543 
Stilling
 
Roller
Ejer 
Flere detaljer
Navn
Páll Vigfússon 
Fødselsdato
1511 
Dødsdato
1570 
Stilling
Lögmaður 
Roller
Ejer 
Flere detaljer
Navn
Bjarni Pétursson 
Fødselsdato
1613 
Dødsdato
16. april 1693 
Stilling
Sysselmand 
Roller
Ejer 
Flere detaljer
Navn
Pétur Bjarnason 
Dødsdato
1718 
Stilling
Landman 
Roller
Ejer 
Flere detaljer
Navn
Páll Ketilsson 
Fødselsdato
1644 
Dødsdato
1720 
Stilling
Præst 
Roller
Skriver; Ejer; Digter 
Flere detaljer
Navn
Þórunn Sigurðardóttir 
Fødselsdato
14. januar 1954 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Navn
Drífa Kristín Þrastardóttir 
Fødselsdato
2. juni 1976 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Navn
Guðrún Ingólfsdóttir 
Fødselsdato
1. maj 1959 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Navn
Haraldur Bernharðsson 
Fødselsdato
12. april 1968 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Navn
Dall, Birgitte 
Fødselsdato
1912 
Dødsdato
1989 
Stilling
Bogkonservator 
Roller
Binder 
Flere detaljer
Bemærkning
Staðarhólsbók er annað helsta handrit Grágásar og eina skinnhandrit Járnsíðu frá 1271.

Indhold

1(1r-1r)
Jónsbók
Begynder

En af því að lögbók vottar svo víða …

Ender

„… en sáluna allra helst …“

Bemærkning

Texti lítillega skertur.

Einungis Dómakapítuli, 17. kapítuli Mannhelgibálks Jónsbókar. Síðasta línan illlæsileg.

Blaðið var upprunalega autt.

Nøgleord
2(1v-92r)
Grágás
Begynder

Á Dögum feðra vorra voru þau lög sett …

Ender

„… Ef menn flytja hval úr almenningu og skulu þeir honum .vsque. tilförina.“

Bemærkning

Texti skertur á fáeinum stöðum.

Nøgleord
3(92v-108r)
Járnsíða
Begynder

Í nafni föður og sonar og andans helga …

Ender

„… Því að einn skal eyris synja en tveir tveggja sem fyrr segir.“

Bemærkning

Óheil.

Á milli bl. 104 og 105 er eyða sem svarar til tveggja blaða. Neðst á bl. 104v hefur Árni Magnússon skrifað „hér vantar“.

Bl. 108v upprunalega autt.

Nøgleord

Fysisk Beskrivelse / Kodikologi

Materiale
Skinn.
Antal blade
i + 108 + i (325-330 mm x 230-235 mm). Blað 69v er að mestu leyti autt og neðri helmingur ytri dálks á bl. 70r.
Foliering

  • Handritið var blaðmerkt af Kålund með rauðu bleki, 1-108.
  • Það hefur einnig verið blaðsíðumerkt 1-215 en aðeins á oddasíðum.

Lægfordeling

Fjórtán kver.

  • Kver I: bl. 1-8, 4 tvinn.
  • Kver II: bl. 9-11, stakt blað og tvinn.
  • Kver III: bl. 12-19, 4 tvinn.
  • Kver IV: bl. 20-27, 4 tvinn.
  • Kver V: bl. 28-35, 4 tvinn.
  • Kver VI: bl. 36-43, 4 tvinn.
  • Kver VII: bl. 44-51, 4 tvinn.
  • Kver VIII: bl. 52-58, 3 tvinn og stakt blað (bl. 55).
  • Kver IX: bl. 59-68, 5 tvinn.
  • Kver X: bl. 69-78, 5 tvinn.
  • Kver XI: bl. 79-84, 3 tvinn.
  • Kver XII: bl. 85-94, 5 tvinn.
  • Kver XIII: bl. 95-100, 2 tvinn og stakt blað.
  • Kver XIV: bl. 101-108, 4 tvinn.

Tilstand

  • Gert hefur verið við göt á bl. 1 og 3 og hefur texti skerst á báðum blöðunum.
  • Handritið er víða blettótt, dökkt og fúablettir (einkum framarlega). Bl. 107 og 108 eru mjög dökk og skítug.
  • Skorið hefur verið ofan af ytri dálki blaðs 108 og er texti skertur vegna þess.

Layout

  • Tvídálka.
  • Leturflötur er 241 +/- 3 mm x 170 +/- 5 mm (ytri dálkur: 241 +/- 3 mm x 80 +/- 2 mm; innri dálkur: 241 +/- 2 mm x 78 +/- 3 mm).
  • Línufjöldi er 37.
  • Gatað fyrir línum og dálkum. Einnig má víða sjá strikað fyrir línum og dálkum, e.t.v. með oddi.
  • Stórir stafir víða dregnir út úr leturfleti, einkum ef þeir lenda í upphafi línu.
  • Víða eyður fyrir kaflafyrirsagnir, sem síðar hafa flestar verið fylltar.

Skrift
[Decoration]

Við upphaf þátta í Grágásarhlutanum eru stórir upphafsstafir (8-15 inndregnar línur) með laufteinungsvafningum í rómönskum stíl:

  • Bl. 1v: A (13 línur) í upphafi Kristinna laga þáttar.
  • Bl. 12r: S (12 línur) í upphafi Erfðaþáttar.
  • Bl. 19r: S (15 línur) í upphafi Ómagabálks.
  • Bl. 27v: S (14 línur) í upphafi Festaþáttar.
  • Bl. 37r: M (9 línur) í upphafi þáttarins um fjárleigur.
  • Bl. 51r: F (8 línur) í upphafi Vígslóða.
  • Bl. 70v: E (9 línur) í upphafi Landabrigðisþáttar.

Í upphafi kafla eru minni upphafstafir (2-3 línur) í ýmsum litum (rauðum, grænum, bláum og gulum), flestir með pennaflúri í öðrum lit. Stærri upphafsstafir af þessari gerð eru á nokkrum stöðum. Í Grágás:

  • Bl. 9r: Þ (4 línur) í upphafi 36. kafla Kristinna laga þáttar.
  • Bl. 40r: Þ (3 línur) í upphafi 11. kafla þáttarins um fjárleigur.
  • Bl. 43v: Þ (3 línur) í upphafi 38. kafla þáttarins um fjárleigur.
  • Bl. 45v: Þ (3 línur) í upphafi 49. kafla þáttarins um fjárleigur.
  • Bl. 46r: F (4 línur) í upphafi 52. kafla þáttarins um fjárleigur.
  • Bl. 47v: M (5 línur) í upphafi 62. kafla þáttarins um fjárleigur.
  • Bl. 68v: A (3 línur) í upphafi 114. kafla Vígslóða.
  • Bl. 87r: U (4 línur) í upphafi 48. kafla Landabrigðisþáttar.
  • Bl. 87v: H (4 línur) í upphafi rekaþáttar í Landabrigðisþætti.
Í Járnsíðu:
  • Bl. 92v: I (meðfram leturfleti) í upphafi Þingfararbálks.
  • Bl. 93v: Þ (5 línur) í upphafi Kristindómsbálks.
  • Bl. 95v: S (7 línur) í upphafi 11. kafla Mannhelgi.
  • Bl. 100r: S (7 línur) í upphafi Erfðatals.

Í efnisyfirlitum á bl. 27r-v, 36v-37r, 50v-51r og 70r er fremsti stafur í hverri línu dreginn með lit og fyllt upp í línur með litdregnum mynstrum.

Rauðritaðar fyrirsagnir eru í upphafi þátta og kafla.

Síðari tíma teikningar og flúr er á nokkrum stöðum á spássíum og í upphafsstöfum, t.d. á bl. 49r (andlit á spássíu) og 51v (andlit í upphafsstöfum).

Tilføjet materiale

  • Kaflanúmer í Grágásarhlutanum eru síðari tíma viðbót.
  • Leiðréttingar við efnisyfirlit á 27r-v, 51r og 71r.

Spássíugreinar frá ýmsum tímum er að finna í handritinu og hafa sumar skaddast er skorið var utan af blöðunum, en einnig hafa ýmsar þeirra að mestu verið máðar út. Víða eru athugasemdir við textann og tilvísanir í rit, sumar samtíma (t.d. um nýmæli), aðrar gerðar af lögfróðum manni á 17. öld. Á a.m.k. einum stað er leiðrétting við textann (31r). Hér má og finna pennakrot af ýmsu tagi, t.d. greinaskilamerki, áherslumerki (t.d. bendlar), pennaprufur og guðlegar upphrópanir.

  • Bl. 1r: Dæmi um styttingar og bönd í handritum.
  • Bl. 11va:8-13: Skrá um eignir nokkurra einstaklinga, tímasett til c1330-1340 (Jón Þorkelsson 1899-1902:1). Staðanöfn benda til þess að þetta fólk hafi búið í Húnavatnssýslu. Þar á meðal er Ragnhildur nokkur, sem kann að vera eigandi handritsins (sjá einnig Ólafur Lárusson 1936:7).
  • Bl. 23r (efri spássía): Lausavísa (Ef þú hæðir hryggvan mann).
  • Bl. 69v: Athugasemd um handaskipti.
  • Bl. 108r: Upplýsingar um feril og síðari eigendur handritsins.
  • Bl. 108r: Upplýsingar um ástand handritsins, gerðar með 17. aldar hendi, e.t.v. þeirri sömu og gerir sumar athugasemdirnar við textann.

Indbinding

Tréspjöld klædd skinni, blindþrykktu, með spennum. Kjölur og jaðrar klæddir skinni, kjölur upphleyptur.

Historie og herkomst

Proveniens

Handritið var skrifað á Íslandi. Það er tímasett til ca 1260-1281. Kålund tímasetur þó Jónsbókarkaflann (1ra-1rb) til c1300 (Katalog (I) 1889:275). Ólafur Lárusson (1936:10) og Stefán Karlsson (1977:20) tímasetja Grágásarhlutann (1va-92rb) til c1260-1270, en Gunnar Karlsson til 1271-1272 (1992:40-42 og Grágás 1992:xvi). Stefán Karlsson segir Grágás skrifaða með sömu hendi og Konungsbók Grágásar (GKS 1157 fol.) og Kringlublaðið (Lbs. fragm. 82) (sjá einnig Finnur Jónsson 1895:iv). Hann telur og hugsanlegt að Þórarinn kaggi Egilsson prestur á Völlum sé annar af meginskrifurum Grágásarhlutans (1977:20-24). Járnsíðuhlutinn (92va-108rb) hefur verið tímasettur til c1271-1281 (Jansson 1908:208 og Jón Helgason 1962:ix). Sigurður Líndal telur að Grágás sé skrifuð um líkt leyti, þ.e. eftir 1271 (1998).

Herkomst

Lítið er vitað um Staðarhólsbók fram til 1540 að Hólmfríður Erlendsdóttir ánafnaði hana Filippusi Runólfssyni, en Hólmfríður dó 1543 (108r). Filippus gaf Páli Vigfússyni lögmanni handritið (108r) og eftir það fennir aftur í spor þess, til þess það kemst í eigu Bjarna Péturssonar, sýslumanns í Dalasýslu. Sonur hans, Pétur Bjarnason, gaf það séra Páli Ketilssyni frá Hvammi, og hann gaf Árna Magnússyni (Árni Magnússon 1909:57).

Erhvervelse

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 10. mars 1987.

[Additional]

[Record History]

  • ÞS jók við 6.-7. janúar 2009 og síðar.
  • DKÞ og GI skráðu 13. október 2003. Einkum var stuðst við Ólaf Lárusson 1936, Stefán Karlsson 1977 og Grágás 1992.
  • HB grunnskráði 26. janúar 2001.
  • Kålund gekk frá handritinu til skráningar í janúar 1886 (sjá Katalog I 1888:275-276 (nr. 492)).

[Custodial History]

Yfirfarið í Kaupmannahöfn í janúar 1986.

Viðgert af Birgitte Dall í nóvember 1978.

[Surrogates]

  • Ljósprent í Jus eccelesiasticum 1776:xxiv.
  • Ljósprent í Grágás (I) 1829:508.
  • Ljósprent í Járnsíða 1847:192.
  • Ljósprent í Grágás (III) 1883, nr. 2.
  • Ljósprent í Palæografisk Atlas 1905, nr. 6.
  • Ljósprent í Icelandic Illuminated Manuscripts 1935, nr. 7b og 48a-d.
  • Ljósprent í Corpus Codicum Islandicorum Medii Ævi (IX) 1936.
  • Ljósprent í Jón Helgason 1958:20.
  • Svart-hvítar myndir af 87r og 98r í Early Icelandic Script 1965:xxxii (nr. 49-50).
  • Ljósprent í Jónas Kristjánsson 1970:23.
  • Ljósprent í Saga Íslands (III) 1978:42.

Bibliografi

ForfatterTitelRedaktørOmfang
Grágás II 1879.
Grágás 1992.
Norges gamle love I 1846:259-300.
Járnsíða 1847.
Finsen 1879:V-VII
1936:12-13
Jón Þorkelsson 1899-1902:1
Ólafur Lárusson 1936:7
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
1936:10
1977:20
1992:40-42
Grágás 1992:xvi
Finnur Jónsson 1895:iv
1977:20-24
Jansson 1908:208
Jón Helgason 1962:ix
1998
Árni Magnússon 1909:57
Ólaf Lárusson 1936
Stefán Karlsson 1977
Grágás 1992
Jus eccelesiasticum 1776:xxiv
Grágás (I) 1829:508
Járnsíða 1847:192
Grágás (III) 1883, nr. 2
Palæografisk Atlas 1905, nr. 6
Icelandic Illuminated Manuscripts 1935, nr. 7b og 48a-d
Corpus Codicum Islandicorum Medii Ævi (IX) 1936
Jón Helgason 1958:20
Early Icelandic Script 1965:xxxii (nr. 49-50)
Jónas Kristjánsson 1970:23
Saga Íslands (III) 1978:42
Íslenzkt fornbréfasafn I. 834-1264
Palæografisk atlas. Oldnorsk-islandsk afdeling / udgivet af Kommissionen for det arnamagnæanske legat
Hans Bekker-Nielsen, Ole Widding„Fra ordbogens værksted“, p. 341-349
Jesse L. Byock„Dispute resolution in the Sagas“, 1984; 6: p. 86-100
Michael Chesnutt„On the structure, format, and preservation of Möðruvallabók“, 1979; 21: p. 147-167
Harry Fett„Miniatures from Icelandic manuscripts“, Saga book1911-1912; 7: p. 111-126, 177-205
Guðbjörg Kristjánsdóttir„Lýsingar í íslenskum handritum“, Kirkja og kirkjuskrúð1997; p. 93-98
Guðrún Ása Grímsdóttir„Um sárafar í Íslendinga sögu Sturlu Þórðarsonar“, Sturlustefna, 1988; 32: p. 184-203
Gunnar Karlsson„Ritunartími Staðarhólsbókar“, Sólhvarfasumbl saman borið til handa Þorleifi Haukssyni fimmtugum 21. desember 19911992; p. 40-42
Gunnar Karlsson„Aðgreining löggjafarvalds og dómsvalds í íslenska þjóðveldinu“, 2002; 13: p. 7-32
Halldór HermannssonIcelandic illuminated manuscripts of the middle ages, 1935; 7
Halldór HermannssonIlluminated manuscripts of the Jónsbók, Islandica1940; 28
Finn Hansen„Almen temporal er-sætning med og uden korrelat i norrønt sprog - bidrag til typens beskrivelse“, p. 290-300
Haraldur Bernharðsson„Skrifandi bændur og íslensk málsaga. Vangaveltur um málþróun og málheimildir“, 2002; 13: p. 175-197
Haraldur Bernharðsson„Þykkja og þykja. Hljóðbeygingarvíxl einfölduð“, Gripla2004; 15: p. 121-151
Hreinn BenediktssonLinguistic studies, historical and comparative
Bent Chr. Jacobsen„Om lovbøgernes kristendomsbalk og indledningskapitlerne i de yngre kristenretter“, 1961-1977; p. 77-88
Skarðsbók. Jónsbók and other laws and precepts. MS. No. 350 fol. in the Arna-Magnæan Collection in the University Library of Copenhagen, ed. Jakob Benediktsson1949; 16
Jón Helgason„Introduction“, Njáls saga the Arna-Magnean manuscript 468, 4to. (Reykjabók)1962; p. V-XIX
Jón Helgason„Introduction“, Alexanders saga: Alexanders saga the Arna-Magnæan manuscript 519A, 4to1966; p. v-xxxiii
Jón Helgason„Sevels islandske håndskrifter“, p. 108-119
Jon Gunnar JørgensenThe lost vellum Kringla, 2007; XLV
Alex Speed Kjeldsen„Bemærkninger til pronomenet sjá og dets middelalderlige historie“, Opuscula XIII2010; p. 243-287
Gustaf LindbladStudier i Codex Regius av äldre eddan
Jonna Louis-JensenKongesagastudier: Kompilationen Hulda-Hrokkinskinna, 1977; XXXII
Magnús Lyngdal Magnússon„"Kátt er þeim af kristinrétti, kærur vilja margar læra". Af kristinrétti Árna, setningu hans og valdsviði“, 2004; 15: p. 43-90
Már JónssonÁrni Magnússon : ævisaga
Ólafur Halldórsson„Flutningur handrita milli Íslands og Noregs fyrr á öldum“, Tíminn
Færeyinga saga, ed. Ólafur Halldórsson1987; 30: p. cclxviii, 142 s.
Ólafur Lárusson„Introduction“, Staðarhólsbók. The ancent lawbooks Grágás and Járnsíða. MS. No. 334 fol. in the Arna-Magnæan Collection in the University Library of Copenhagen
Ólafur LárussonStaðarhólsbók. The ancent lawbooks Grágás and Járnsíða. MS. No. 334 fol. in the Arna-Magnæan Collection in the University Library of Copenhagen
Didrik Arup Seip„Palæografi. B. Norge og Island“, Nordisk kultur1954; 28:B
Sigurgeir Steingrímsson„Stefán Karlsson dr. phil h.c. 2.12.1928-2.5.2006“, 2006; 17: p. 193-215
Stefán Karlsson„Introduction“, Sagas of Icelandic bishops. Fragments of eight manuscripts1967; p. 9-61
Stefán Karlsson„Kringum Kringlu“, Árbók 1976 (Landsbókasafn Íslands), Nýr flokkur1977; 2: p. 5-25
Ole Widding„Håndskriftanalyser“, p. 81-93
Ole Widding„Håndskriftanalyser“, p. 65-75
Guðrún Ása Grímsdóttir, Þórður Jónsson í HítardalÆttartölusafnrit séra Þórðar Jónssonar í Hítardal
« »