Handrit.org
 

Håndskrift detailjer

AM 114 fol.

Der er ingen billeder tilgængelige for dette håndskrift.

Sturlunga saga — Árna saga biskups; Island, 1640

Navn
Jón Arason 
Fødselsdato
19. oktober 1606 
Dødsdato
10. august 1673 
Stilling
Præst 
Roller
Digter; Oversætter 
Flere detaljer
Stednavn
Vatnsfjörður 
Sogn
Reykjarfjarðarhreppur 
Amt
Norður-Ísafjarðarsýsla 
Region
Vestfirðingafjórðungur 
Land
Island 
Flere detaljer
Navn
Jón Gissurarson 
Fødselsdato
1590 
Dødsdato
5. november 1648 
Stilling
Lovrettemand 
Roller
Skriver; Oversætter 
Flere detaljer
Stednavn
Núpur 
Sogn
Haukadalshreppur 
Amt
Dalasýsla 
Region
Vestfirðingafjórðungur 
Land
Island 
Flere detaljer
Navn
Torfi Jónsson 
Fødselsdato
9. oktober 1617 
Dødsdato
20. juli 1689 
Stilling
Præst 
Roller
Forfatter; Skriver; Oversætter 
Flere detaljer
Navn
Sigríður Halldórsdóttir 
Fødselsdato
1622 
Dødsdato
1704 
Stilling
Húsfreyja 
Roller
Ejer 
Flere detaljer
Navn
Sveinn Torfason 
Fødselsdato
1662 
Dødsdato
1725 
Stilling
 
Roller
Ejer 
Flere detaljer
Stednavn
Gaulverjabær 
Sogn
Gaulverjabæjarheppur 
Amt
Árnessýsla 
Region
Sunnlendingafjórðungur 
Land
Island 
Flere detaljer
Navn
Arne Magnusson 
Fødselsdato
13. november 1663 
Dødsdato
7. januar 1730 
Stilling
Professor, Arkivsekretær 
Roller
Lærd; Forfatter; Skriver; Digter 
Flere detaljer
Navn
Sveinn Torfason 
Stilling
 
Roller
Ejer 
Flere detaljer
Navn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fødselsdato
19. august 1844 
Dødsdato
4. juli 1919 
Stilling
Forskningsbibliotekar 
Roller
Lærd 
Flere detaljer
Navn
Drífa Kristín Þrastardóttir 
Fødselsdato
2. juni 1976 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Navn
Valgerður Hilmarsdóttir 
Fødselsdato
15. maj 1956 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Tekstens sprog
Islandsk

Indhold

1(1v)
Kvæði Jóns Arasonar
Forfatter

Jón Arason í Vatnsfirði

Begynder

Sem Loki yfir akra …

Bemærkning

Þetta eru tvö kvæði sem fjalla um stríðið milli Dana og Svía, annað fimm erindi en hitt sex. Bæði eru undirrituð af sr.Jóni Arasyni í Vatnsfirði og ársett 1645 og 1646.

Texti hefur skerts neðst í vinstra horni blaðs 1v.

2(3r-253v)
Sturlunga saga
2.1(3r-16r)
Geirmundar þáttur heljarskinnsÞorgils saga og Hafliða
Begynder

Geirmundur heljarskinn var son Hjörs kóngs Hálfssonar …

Ender

„…eður hittust þá stóðu þeir jafnan að málum hvor með öðrum svo lengi sem þeir lifðu.“

Bemærkning

Enginn titill í handriti.

Ónákvæmni er í tölusetningu kafla. Á blaði 13 eru tveir kaflar númer 20.

2.2(16r-35r)
ÆttartölurSturlu sagaPrestssaga Guðmundar Arasonar
Rubrik

„Nokkrar ættartölur eða mannanöfn Íslendinga sem fram koma í þessari sögu og byrjast hér annar þáttur af Einari Þorgilssyni. “

Begynder

Sæmundur hinn fróði átti Guðrúnu dóttur Kolbeins …

Ender

„… orti Þorvaldur kvæði um bróður sinn, þóttist svo hyggja best af harmi eftir hann.“

2.3(35v-62v)
Prestssaga Guðmundar ArasonarGuðmundar saga dýraHaukdælaþátturÍslendinga saga
Rubrik

„Þriðji þáttur Íslendinga. Fyrst um fæðing Guðmundar Arasonar er síðar varð biskup og hans uppfóstur og lærdóm. Hér er og getið Þorláks biskups er áður hefur kallaður verið hinn helgi. Sagan af Guðmundi dýra og hans gjörninga, hans mótstöðumannadeilur, manndráp, brenna og fleira sem um þann tíma hefur við borið.“

Begynder

Nú tek ég þar til frásagnar er Guðmundur son Ara var fæddur …

Ender

„… Kolbeini líkuðu illa þessar málalyktir en Sigurði þó verr.“

2.3.1(62v-70v)
Haukdæla þátturÍslendinga sagaPrestssaga Guðmundar Arasonar
Rubrik

„Nokkrar ættartölur frá norskum og til Gissurs hvíta og frá honum hafa þeir fyrstu Skálholtsbiskupar sinn uppruna, svo og Þorvaldur Gissurarson og hans synir; Gissur son hans sem síðar varð jarl, átti hann við sinni síðari kvinnu, Þóru dóttur Guðmundar gríss og Sólveigar dóttur Jóns Loftssonar. “

Begynder

Ketilbjörn, maður norrænn, mjög frægur …

Ender

„… Sigurður gaf þau Tuma Sigurðarsyni og komst hann svo að þeim.“

2.4(70v-101r)
Íslendinga sagaHrafns saga Sveinbjarnarsonar
Rubrik

„Fjórði þáttur af Íslendingum og er fyrst af Guðmundi biskupi, Kolbeini Tumasyni og þeirra viðskiptum. Jafnframt þessu er sagan af Þorvaldi Vatnsfirðingi og Hrafni Sveinbjarnarsyni og þeirra deilum, item hvernig þeir helstu höfðingjar settu sig móti biskupi eftir fall Kolbeins.“

Begynder

Þá er Guðmundur biskup kom út …

Ender

„… mælti þá Styrmir fyrir griðum og skildu við það.“

2.5(101v-150v)
Íslendinga saga
Rubrik

„Fimmti þáttur. Hvernig Þorvaldssynir veittu heimsókn og rændu á Sauðafelli, drápu og særðu þar menn og um sátt þeirra við Sturlu; af Guðmundi biskupi og hans mótgangi og ofsóknum; Sturli lætur drepa Vatnsfirðinga; hans sigling og Rómganga; útkoma aftur; þræta Sigurðar og Kolbeins og sátt, sigling Kolbeins og afturkoma; af yfirgangi Órækju og afdrifum samt öðrum þrætum og manndrápum er á þeim árum hafa til fallið. 1. kapituli.“

Begynder

Hér byrja ég sögu af sonum Þorvalds í Vatnsfirði …

Ender

„… Og var hægt að draga saman vináttu þeirra frænda.“

2.6(150v-185r)
Íslendinga sagaÞórðar saga kakalaSvínfellinga saga
Rubrik

„Sjötti þáttur um Íslendinga. Af útkomu Þórðar Sigurðarsonar kakala; af utanferð Gissurar og Órækju; af liðsdrætti Þórðar Sighvatssonar kakala og hans fylgjara; af Kolbeini unga og viðskiptum þeirra Þórðar, deilum manndrápum, óróa, orustum; af þeirra bardaga á Flóanum; Kolbeinn ungi andast ári seinna; Þórður sest á Grund nær goðorðum og eignum þeim er faðir hans átti; Brandur Kolbeinsson gjörðist höfðingi yfir Skagafirði og Fljótum; Gissur kom út; Órækja andast í Norge; bardagi Þórðar á Haugsnesi og fall Brands; Þórður og Gissur leggja öll sín mál á kóngsdóm og sigla; kóngur skipar Þórð yfir landið, hann kemur út, er hér nokkur ár; kóngur boðar hann utan; af Orms sonum; Rómgöngu Gissurar og öðru fleira. 1. kapituli.“

Begynder

Einum vetri eftir lát Snorra Sturlusonar …

Ender

„… þeim gekk allt vel suður og sunnan komu og allir heilir aftur til Noregs.“

2.7(185r-204r)
Þorgils saga skarða
Rubrik

„Sjöundi þáttur um Íslendinga. Af útkomu Þorgils Böðvarssonar, Gissur(!) Þorvaldssonar og annarra Íslendinga; skikkun Hákonar kóngs um eignir Snorra og annað hér á landi; Hrafn Oddsson og Sturli Þórðarson gjöra heimsókn í Stafholt; Þorgils lofar að vera þeim meðfylgjandi í aðförum að Gissuri en það bregst; hann ríður til Hóla; Hrafn og Sturla snúa aftur vegna veðráttu. Gissur gjörist höfðingi í Skagafirði; Hrafn, Sturla og hann sættast með öðru fleira.“

Begynder

Böðvar son Þórðar Sturlusonar bjó að Stað …

Ender

„… Hrafn var boðsmaður Gissurar.“

2.8(204r-243r)
Íslendinga sagaÞorgils saga skarða
Rubrik

„Áttundi Íslendingaþáttur. Af Eyjólfi Þorsteinssyni, hans liðssafnaði; brullaupi og brennu á Flugumýri; Gissur kemst af undarlega; fær sér lið, drepur brennumenn hvar hann kann; setur Odd Þórarinsson yfir hérað en siglir sjálfur; Eyjólfur safnar liði; fer að Oddi; Oddur fellur en verst þó drengiliga; nokkuð seinna hefnir Þorvarður Odds bróður síns með hjálp og tilstyrk Þorgils og Sturlu svo Eyjólfur fellur. Hrafn og Ásgrímur flýja; biskup bannsyngur Þorgils og Þorvarð; Þorgils verður höfðingi yfir Skagafirði móti biskups vilja; Hrafn, Sturli og Þorgils sættast, item biskup og Þorgils; Biskup siglir, andast í Noregi; af óvinskap og viðskiptum Hrafns og Sturlu að nýju og þeirra sátt; einnig af drápi Þorgils. “

Begynder

Um sumarið áður en brullaupið var um haustið á Flugumýri …

Ender

„… stóð þetta mál þá kyrrt, dróst fundur undan og varð engi á því sumri.“

Bemærkning

Ónákvæmni er í tölusetningu kafla. Kafla 7 virðist vanta, sbr. blað 209r-210r.

2.9(243v-253v)
Íslendinga sagaÞorgils saga skarðaSturlu saga
Rubrik

„Níundi þáttur af Íslendingum. Gissur Þorvaldsson kemur út með jarlsnafni, kaupir Stað á Reynisnesi; gjörist höfðingi norðanlands; Sturli Þórðarson giftir tvær dætur sínar; Ásgrímur og jarlinn sættast; Ásgrímur fer til Róm; kemur út með Hallvarði gullskó; Íslendingar játa hlýðni og skatti Hákoni kóngi; Gissur jarl í háska; Þórður Andrésson aftekinn; ósamþykki Hrafns og Sturlu; Sturla hlýtur að sigla; skipaður síðar til lögmanns; andast í góðri elli.“

Begynder

Nú byrja ég þar frásögu er Gissur Þorvaldsson kemur út frá Noregi með jarlsnafni …

Ender

„… og jörðuðu það þar í kirkju Péturs postula, er hann hafði nær mesta elsku á haft af öllum helgum mönnum.“

3(254r-296v)
Árna saga biskups
Rubrik

„Tíundi þáttur af Íslendingum. Sagan af Árna biskupi og hvernig bændur urðu þrengdir frá sínum óðulum með bannfæringum og ýmislegum tilfellum, hvað um þann tíma hefur tilborið hér á landi og í Noregi; Hrafn Oddsson siglir og fleiri aðrir; hann andast í Noregi.“

Begynder

Herra Árni biskup er þessi frásögn er af skrifuð var son Þorláks Guðmundssonar …

Ender

„… Þann vetur annan var Árni biskup öruggur í Noregi að því sinni.“

Bibliografi

Guðrún Ása Grímsdóttir 1998, Biskupasögur vol. III

Hið Íslenzka bókmenntafélag 1858, Biskupasögur vol. I

Þorleifur Hauksson 1972, Árna saga biskups vol. Rit 2

Nøgleord

Fysisk Beskrivelse / Kodikologi

Materiale
Pappír.
Antal blade
v + 297 + v blöð (287 mm x 193 mm). Blöð 1-2 eru framan við saurblöð; blað 1 er fest á fremra kápuspjald verso og blað 2 er fest við rektóhlið fremsta saurblaðs. Blöð 1r, 2v og 296r eru auð að hluta og blöð 296v og 297 eru auð.
Foliering

  • Blaðmerkt er með rauðu bleki,1-2, 3-296; blöð 1 og 2 eru fest við kápuspjald og saurblað (sjá: blaðfjöldi / kveraskipan), blað 297 er ómerkt.
  • Blaðmerkt er með dökku bleki, 1, 10, 20, 30, … 280, 290 og 294.

Lægfordeling

26 kver + tvö stök blöð.

  • Stöku blöðin tvö eru skv. blaðtali með rauðu (og hér er tekið mið af) blöð 1 og 2. Þau eru staðsett framan við saurblöð (sjá: blaðfjöldi / tölusetning blaða).
  • Kver I: blöð 3-5, 1 tvinn + 1 stakt blað.
  • Kver II: blöð 6-18, 6 tvinn + 1 stakt blað.
  • Kver III: blöð 19-29, 5 tvinn + 1 stakt blað.
  • Kver IV: blöð 30-41, 6 tvinn.
  • Kver V: blöð 42-53, 6 tvinn.
  • Kver VI: blöð 54-65, 6 tvinn.
  • Kver VII: blöð 66-77, 6 tvinn.
  • Kver VIII: blöð 78-89, 6 tvinn.
  • Kver IX: blöð 90-99, 5 tvinn.
  • Kver X: blöð 100-109, 5 tvinn.
  • Kver XI: blöð 110-121, 6 tvinn.
  • Kver XII: blöð 122-133, 6 tvinn.
  • Kver XIII: blöð 134-145, 6 tvinn.
  • Kver XIV: blöð 146-157, 6 tvinn.
  • Kver XV: blöð 158-169, 6 tvinn.
  • Kver XVI: blöð 170-181, 6 tvinn.
  • Kver XVII: blöð 182-193, 6 tvinn.
  • Kver XVIII: blöð 194-205, 6 tvinn.
  • Kver XIX: blöð 206-217, 6 tvinn.
  • Kver XX: blöð 218-229, 6 tvinn.
  • Kver XXI: blöð 230-241, 6 tvinn.
  • Kver XXII: blöð 242-253, 6 tvinn.
  • Kver XXIII: blöð 254-265, 6 tvinn.
  • Kver XXIV: blöð 266-277, 6 tvinn.
  • Kver XXV: blöð 278-289, 6 tvinn.
  • Kver XXVI: blöð 290-297, 4 tvinn.

Tilstand

  • Ummerki eftir bókaorm(orma) má sjá allt frá innanverðu spjaldblaði að blaði 230.

Layout

  • Eindálka.
  • Leturflötur er ca 245-250 mm x 150-160 mm
  • Línufjöldi er ca 48-50.
  • Griporð koma fyrir á stangli (sbr. t.d. 205v).
  • Textanum er skipt í þætti; hver þáttur er kaflaskiptur.
  • Sagan endar í totu.

Skrift

[Decoration]

  • Skreyttir upphafsstafir eru í upphafi kafla á blöðum 3r, 35v, 62v, 64v, 70v, 128r, 151r, 204v, 243v, 254r.

  • Stærra letur er víða í upphafslínu kafla, sbr. t.d. á blöðum 75r og blaði 127v.

  • Eyðufylling á blaði 292v og spássíugreinar á blaði 290r eru með rauðu bleki.

Tilføjet materiale

  • Tvær eyðufyllingar eru í Árna sögu biskups, í kap. 72 og 73; sú fyrri í kafla 72 er skrifuð með rauðu bleki (sjá blöð 292v-293r) (sbr.Katalog I, bls. 78 (nr. 142)).
  • Upplýsingar um skrifara og eigendur handritsins eru á blaði 2r: „Sögubækur þessar hefur skrifað Jón S. GissurssonNúpi í Dýrafirði, en að Guðs vilja er nú þeirra eigandi orðinn Torfi Jónsson p. hans sonur anno 1649.“ Á eftir fylgja málshættir á latínu og hebresku og undirskrift: „Torfi Jónsson E.H.“ Neðan við stendur: „Þessa sögubók hef ég undirskrifuð Sigríður Halldórsdóttir fengið syni mínum Sveini Torfasyni til eignar. Til merkis undirskrifað nafn að Gaulverjabæ D: Anno 1691.“ Þar á eftir er eiginhandarundirskrift: „Sigríður Halldórsdóttir“.
  • Tvær athugasemdir um handritið frá 18. öld eru á blaði 3r.
  • Spássíugreinar (sumar í formi málshátta, sbr. t.d. 88v) með hendi skrifara og einnig með yngri höndum (sbr. t.d. blað 268r).

Indbinding

  • Band (295 mm x 210 mm x 57 mm) er frá 1700-1730. Spjöld og kjölur klædd bókfelli.
  • Titill Árna Magnússonar á kili: Íslendingasagan mikla. Hann er nánast afmáður.

Historie og herkomst

Proveniens

Handritið er skrifað á Íslandi, nánar tiltekið að Núpi í Dýrafirði, (sbr. blað 2r). Það er eitt elsta afrit Króksfjarðarbókar (AM 122 a fol.) en við ritun Sturlungutextans er stuðst við AM 122 a fol. og AM 122 b fol. „Handritið er hið eina í þessum flokki sem í vantar 80. kaflann, sem er síðari viðbót“ (sjá Sagnanetið).

Handritið er tímasett til um 1640 í Katalog I, bls. 78.

Herkomst

Handritið var hjá sr. Jóni Arasyni í Vatnsfirði á árunum 1645-1646, svo sem sést af vísum á blaði 1v, en Torfi Jónsson, einkasonur Jóns Gissurarsonar hefur erft það árið 1649 (sbr. blað 2r). Ekkja Torfa, Sigríður Halldórsdóttir, fékk það svo syni þeirra, Sveini Torfasyni, til eignar árið 1691 (sbr. blað 2r).

Erhvervelse

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 26. júní 1974.

[Additional]

[Record History]

Kålund gekk frá handritinu til skráningar í 2. nóvember 1885 Katalog I , bls. 78-79 (142), DKÞ færði inn grunnupplýsingar 27. nóvember 2001, VH skráði handritið skv. TEIP5 reglum 12.-13. febrúar 2009; lagfærði í nóv. 2010 .

[Custodial History]

Bundið í Kaupmannahöfn 1700-1730.

[Surrogates]

  • Stafrænar myndir á www.sagnanet.is.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Svart-hvítar ljósmyndir (bl. 254-296r) á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi.
  • Filma (bl. 254-296r) á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi (askja 160).
  • Negatíf filma frá 1970 (bl. 254-296r) á Landsbókasafni Íslands-Háskólabókasafni (askja 368).

Bibliografi

ForfatterTitelRedaktørOmfang
Biskupa sögur III, ed. Guðrún Ása Grímsdóttir1998; 17
Biskupa sögur I.I
Árna saga biskups, ed. Þorleifur Hauksson1972; II
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Sturlunga saga Including the Islendinga Saga of Lawman Sturla Thordsson and other Worksed. Guðbrandur Vígfússon1878; I
Guðrún Ása GrímsdóttirHeimkynni uppskrifta Sturlunga sögu, Skjöldur1996; 11: p. 12-16
Haraldur BernharðssonMálfræðirannsóknir1999; 11
Haraldur Bernharðsson„Þykkja og þykja. Hljóðbeygingarvíxl einfölduð“, Gripla2004; 15: p. 121-151
Hreinn BenediktssonLinguistic studies, historical and comparative
Íslenzk Fornkvæði: Islandske Folkeviser Bd I-VIII, ed. Jón Helgason1962-1981; X-XVII
Jakob Benediktsson„Introduction“, Sturlunga saga: Sturlunga saga manuscript no. 122 A fol. in the Arnamagnæan collection1958; p. 7-18
Hauksbók (facs.) MIV: p. xiii
Jón Margeirsson„Bréf Árna Magnússonar til Íslands 1729 og fleiri skjöl hans í Ríkisskjalasafni Dana“, p. 123-180
Jón Samsonarson„Fjandafæla Gísla Jónssonar lærða í Melrakkadal“, 1979; 3: p. 40-70
Kristian KålundOm håndskrifterne af Sturlunga Saga og dennes enkelte bestanddele, 1901; 1901: p. 259-300
Sturlunga saga efter membranen Króksfjarðarbók. Udfyldt efter Reykjarfjarðarbóked. Kristian Kålund
Thomas KrömmelbeinDie Spitzenstellung des Geirmundar þáttr heljarskinns innerhalb der Kompilation Sturlunga saga, 1994; 4: p. 33-50
Ólafía Einarsdóttir„Om de to håndskrifter af Sturlunga saga“, Arkiv för nordisk filologi1968; 83: p. 44-80
I. R. Hare, J. Simpson„Some observations on the relationship of the II-class paper MMS of Sturlunga saga“, p. 190-200
Desmond SlayThe manuscripts of Hrólfs saga kraka, 1960; XXIV
Peter SpringborgAntiqvæ Historiæ Lepores - om renæssancen i den islandske håndskriftproduktion i 1600-tallet, 1977; 8: p. 53-89
Stefán KarlssonSagas of Icelandic bishops. Fragments of eight manuscripts, Early Icelandic manuscripts in facsimile1967; 7: p. 63 p.
« »