Handrit.org
 

Håndskrift detailjer

AM 104 fol.

Vis billeder

Landnámabók með viðauka; NO, 1690-1697

Navn
Ásgeir Jónsson 
Dødsdato
27. august 1707 
Stilling
Skiver 
Roller
Skriver 
Flere detaljer
Navn
Thormod Torvesen 
Fødselsdato
27. maj 1636 
Dødsdato
31. januar 1719 
Stilling
 
Roller
Ejer; Lærd; Marginal 
Flere detaljer
Navn
Arne Magnusson 
Fødselsdato
13. november 1663 
Dødsdato
7. januar 1730 
Stilling
Professor, Arkivsekretær 
Roller
Lærd; Forfatter; Skriver; Digter 
Flere detaljer
Navn
Björn Jónsson 
Fødselsdato
1574 
Dødsdato
28. juni 1655 
Stilling
Landman; Lovrettemand; Lovrettemand 
Roller
Forfatter; Digter; Skriver 
Flere detaljer
Stednavn
Skarðsá 
Sogn
Skarðshreppur 
Amt
Dalasýsla 
Region
Vestfirðingafjórðungur 
Land
Island 
Flere detaljer
Navn
Mejer, Herman 
Fødselsdato
12. februar 1631 
Dødsdato
31. januar 1685 
Stilling
Krigssekretær 
Roller
Ejer 
Flere detaljer
Navn
Meier, Reinhold 
Fødselsdato
1634 
Dødsdato
1701 
Stilling
 
Roller
Ejer 
Flere detaljer
Navn
Valgerður Hilmarsdóttir 
Fødselsdato
15. maj 1956 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Navn
Drífa Kristín Þrastardóttir 
Fødselsdato
2. juni 1976 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Navn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fødselsdato
19. august 1844 
Dødsdato
4. juli 1919 
Stilling
Forskningsbibliotekar 
Roller
Lærd 
Flere detaljer
Navn
Ehlert, Otto 
Stilling
Bogbinder 
Roller
Binder 
Flere detaljer
Navn
Jóhanna Ólafsdóttir 
Fødselsdato
13. januar 1949 
Stilling
 
Roller
Fotograf 
Flere detaljer
Tekstens sprog
Islandsk

Indhold

1(1r-99r)
Skarðsárbók. Landnámabók Björns Jónssonar á Skarðsá
1.1(1r)
Formáli
Begynder

Í aldarfarsbók þeirri er Beda prestur heilagur gerði …

Ender

„… að í þann tíma var farið milli landanna.“

1.2(1r-13r)
Hér hefur Landnámabók Íslandsbyggðar og segir í hinum fyrsta kapitula hvort s...
Rubrik

„Hér hefur Landnámabók Íslandsbyggðar og segir í hinum fyrsta kapitula hvort skemmst er frá Íslandi og hverjir herrar ríktu á Norðurlöndum í þann tíma.“

Begynder

Á þeim tíma er Ísland fannst …

Ender

„… og var kallaður Hrólfur að Ballará“

1.3(13r-47r)
Hér hefur upp landnám í Vestfirðingafjórðungi er margt stórmenni hefur byggðan.
Rubrik

„Hér hefur upp landnám í Vestfirðingafjórðungi er margt stórmenni hefur byggðan.“

Begynder

Maður hét Kalman, suðureyskur að ætt …

Ender

„… þá voru DCCCC bónda í þessum fjórðungi.“

1.4(47r-69v)
Nú hefur upp landnám í Norðlendingafjórðungi er fjölbyggðastur hefur verið af...
Rubrik

„Nú hefur upp landnám í Norðlendingafjórðungi er fjölbyggðastur hefur verið af öllu Íslandi og stærstar sögur hafa gerst bæði að fornu og nýju, sem enn mun ritað verða og raun ber á.“

Begynder

Gunnsteinn meinfretur, son Álfs …

Ender

„… en þar voru MCC bænda þá er talið var.“

1.5(70r-82r)
Þessir menn hafa land numið í Austfirðingafjórðungi er nú munu upp taldir og ...
Rubrik

„Þessir menn hafa land numið í Austfirðingafjórðungi er nú munu upp taldir og fer hvað af hendi norðan til fjórðungamóts frá Langanesi á Sólheimasand og er það sögn manna að þessi fjórðungur hafi fyrst albyggður orðið.“

Begynder

Gunnólfur kroppa hét maður son Þóris hauknefs …

Ender

„… eru frá komnir - Ketill hinn fíflski og Leiðólfur kappi.“

1.6(82v-99r)
Hér hefur landnám í Sunnlendingafjórðungi er með mestum blóma er alls Íslands...
Rubrik

„Hér hefur landnám í Sunnlendingafjórðungi er með mestum blóma er alls Íslands fyrir landskosta sakir og höfðingja þeirra er þar hafa byggt, bæði lærðir og ólærðir.“

Begynder

Austfirðir byggðust fyrst á Íslandi en á milli Hornafjarðar og Reykjaness …

Ender

„… þó að synir þeirra sumir reistu hof og blótuðu, en landið var alheiðið nær C [. …] vetra. “

2(99r-103v)
Um erlenda biskupa á Íslandi
Begynder

Óaldarvetur mikill varð á Íslandi …

Ender

„… og er einmælt hann hafi verið hinn mesti merkismaður.“

Bemærkning

Viðauki, að hluta til úr Kristni sögu. Vísað í lokin til Hauksbókar.

Nøgleord

Fysisk Beskrivelse / Kodikologi

Materiale
Pappír.
Antal blade
x + 103 + x blöð (297 mm x 203 mm). Neðsti hluti blaðs 103v er auður.
Foliering

  • Upprunaleg blaðsíðumerking 1-206.
  • Síðari tíma blaðmerking með rauðum lit 1-103.

Lægfordeling

Þrettán kver.

  • Kver I: blöð 1-8, 4 tvinn.
  • Kver II: blöð 9-16, 4 tvinn.
  • Kver III: blöð 17-24, 4 tvinn.
  • Kver IV: blöð 25-32, 4 tvinn.
  • Kver V: blöð. 33-40, 4 tvinn.
  • Kver VI: blöð. 41-48, 4 tvinn.
  • Kver VII: blöð 49-56, 4 tvinn.
  • Kver VIII: blöð 57-64, 4 tvinn.
  • Kver IX: blöð 65-72, 4 tvinn.
  • Kver X: blöð 73-80, 4 tvinn.
  • Kver XI: blöð 81-88, 4 tvinn.
  • Kver XII: blöð 89-96, 4 tvinn.
  • Kver XIII: blöð 97-103, 3 tvinn + 1 stakt blað.

Tilstand

Við innri jaðar blaðs hafa sumstaðar myndast rifur í miðju tvinni, neðst og við saumgöt. Þetta er einkum við kveraskil (sbr. t.d. blöð 9, 32 og 65).

Layout

  • Eindálka.
  • Leturflötur er ca 250 mm x 135-140 mm.
  • Línufjöldi er ca 29.
  • Markað er fyrir innri og ytri spássíu (hugsanlega með uppbroti blaða).
  • Griporð eru á kveraskilum (sjá t.d. blöð 8v og 16v).
  • Vísuorð eru sér um línu.

Skrift

Með hendi Ásgeirs Jónssonar; settletur, fyrnt.

[Decoration]

Fyrirsagnir og fyrsta lína textans eru víðast með stærra letri en meginmálið (sjá t.d. blöð 13r og 47r).

Stórir upphafsstafir eru sums staðar í upphafi fyrirsagna og meginmáls (sjá t.d. blöð 13r og 47r).

[Musical Notation]

>Nótur á bókfelli í eldra bandi.

Tilføjet materiale

  • Einkunnarorð og undirskrift með hendi Þormóðs Torfasonar á efri spássíu blaðs 1r.
  • Athugasemdir og lesbrigði með hendi skrifara eru á spássíum (sbr. t.d. 40v-41r).
  • Vísanir til Hauksbókar og Sturlubókar Landnámu eru á spássíum.

Indbinding

Skinnband frá 1989 (311 mm x 227 mm x 35 mm). Saumað á móttök. Fjögur ytri saurblöð tilheyra þessu bandi en fjögur innri tilheyra eldra bandi. Við ystu saurblöðin eru rifrildi af fleiri saurblöðum.

Band frá 1911-1913. Kjölur og horn eru klædd bókfelli, spjöld eru klædd pappír.

Í eldra bandi voru spjöld og kjölur klædd bókfelli úr latnesku helgisiðahandriti með nótum (nú í Acc 7).

Vedlagt materiale

  • Fastur seðill (162 mm x 105 mm) með hendi Árna Magnússonar: „Þessi Landnáma var með Compendio Sturlunga sögu í einu bandi, þá hún frá Íslandi kom með öðrum mínum bókum 1720. Þormóður Torfason hafði 1698 3. Non. júlí, gefið það volumen Hermanni Mejer, Etatsráðs Meyers syni. En ég keypti bókina á Mejers auction. Var þá í frönsku bandi, en ég skildi bækurnar að 1721.“
  • Tveir lausir miðar merktir Stofnun Árna Magnússonar, safnmarki og heiti handrits.

Seðill og handrit eru ljósprentuð í Landnámabók: Ljósprentun handrita. Útgefandi Jakob Benediktsson. Íslenzk handrit III. Reykjavík 1974. Seðillinn prentaður og útskýrður á bls. xix.

Historie og herkomst

Proveniens

Handritið var skrifað í Noregi (Stangarlandi) og er tímasett frá ársbyrjun 1690 til vors 1697 í umfjöllun Más Jónssonar um skrifarann Ásgeir Jónsson (sbr. Már Jónsson 2009: 282-297), en til ca 1700 í Katalog I, bls. 70.

Handritið var skrifað fyrir Þormóð Torfason, eftir uppskrift Björns Jónsonar á Skarðsá, sem nú er glötuð. Skarðsárbók Landnámu er samsteypugerð Björns Jónssonar á Skarðsá af Sturlubók (AM 107 fol.) og Hauksbók (AM 105 fol. og AM 371 4to). Handrit Björns var í láni hjá Árna Magnússyni, sem skilaði því 1693 en fékk það síðar að gjöf frá Þormóði.

Herkomst

Handritið var í eigu Þormóðs Torfasonar sem gaf það Hermanni Mejer, syni etatsráðs Reinhold Mejers, árið 1698. Árni Magnússon keypti handritið á uppboði Meiers 1699 og 1721 skildi hann Landnámabók frá Sturlunga sögu, sem hún var áður bundin með og er nú í AM 119 fol. (sbr. blað 1r og seðil).

Erhvervelse

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 16. nóvember 1973.

[Additional]

[Record History]

  • VH skráði handritið samkvæmt TEIP5 reglum 23. janúar 2009; lagfærði í nóvember 2010
  • DKÞ grunnskráði 2. júlí 2003.
  • Kålund gekk frá handritinu til skráningar 26. október 1885 Katalog Ibls. 70 (nr. 123).

[Custodial History]

Bundið af Ragnari Einarssyni 1989?

Bundið af Otto Ehlert 1911-1913.

[Surrogates]

  • Stafrænar myndir á www.sagnanet.is
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Negatíf örfilma frá 1992 á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, ljósmyndari Jóhanna Ólafsdóttir (askja 386).
  • Ljósprent í Landnámabók. Íslenzk Handrit, Series in folio III (1974).

Bibliografi

ForfatterTitelRedaktørOmfang
Islands Landnamabok hoc est Liber originum Islandiaeed. Hannes Finsson
Landnámabók, Íslenzk Handrit, Series in folioed. Jakob Benediktsson1974; III
Skarðsárbók: Landnámabók Björns Jónssonar á Skarðsá, Rit Handritastofnunar Íslandsed. Jakob Benediktsson1958; I
Íslendínga sögur: Eptir gömlum handritum útgefnar at tilhlutun hins konúnglega norræna Fornfræða fèlagsed. Þorgeir Guðmundsson, ed. Þorsteinn HelgasonI
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Landnámabók. Íslenzk Handrit, Series in folio III
Arngrimi Jonae opera latine conscripta, ed. Jakob Benediktsson1950-1957; IX-XII
Bjarni EinarssonLitterære forudsætninger for Egils saga, 1975; VIII
Studier i nordisk GrammatikIII: p. 197
Antiqvitates Americanæ,p. 209
Antiquités Russesed. C. C. RafnII: p. 231
Grønl. hist.M. I: p. 48, 51
Hreinn BenediktssonLinguistic studies, historical and comparative
ByskupasögurI: p. 38
Íslendínga sögur: udgivne efter gamle Haandskriftered. Det kongelige nordiske Oldskrift-Selskab1843-1889; I-IV
Peter SpringborgThe care taken by Árni Magnússon of the manuscripts in his collection. A study of the records, Care and conservation of manuscripts1996; 2: p. 7-17
Stefán Karlsson„Alfræði Sturlu Þórðarsonar“, Ráðstefna haldin á sjö alda ártíð Sturlu Þórðarsonar sagnaritara 19841988; p. 37-60
Um kristniboðsþættinaGripla II: p. 26
Már Jónsson„Skrifarinn Ásgeir Jónsson frá Gullberaströnd í Lundarreykjadal“, Heimtur: Ritgerðir til heiðurs Gunnari Karlssyni sjötugumed. Guðmundur Jónsson, ed. Helgi Skúli Kjartansson, ed. Vésteinn Ólason2009; p. 282-297
« »