Handrit.org
 

Håndskrift detailjer

AM 619 4to.

Vis billeder

Homiliebog; Norge, 1200-1225

Navn
Alcuinus 
Stilling
 
Roller
Forfatter 
Flere detaljer

Dette specieltegn er ikke gengendt (U+ef93).

LATIN SMALL LIGATURE AO WITH ACUTELATIN SMALL LIGATURE AO WITH ACUTE

Specieltegn vises nær det originale form.

LATIN SMALL LETTER J WITH ACUTELATIN SMALL LETTER J WITH ACUTE

Specieltegn vises nær det originale form.

LATIN SMALL LETTER E WITH OGONEK AND ACUTELATIN SMALL LETTER E WITH OGONEK AND ACUTE

Specieltegn vises nær det originale form.

Navn
Hufnagel, Silvia Veronika 
Stilling
 
Roller
Lærd; student 
Flere detaljer

Indhold

1(1r-15r:12)
De virtutibus et vitiis liberAfhandling om dyder og laster
Forfatter
Rubrik

„Cveðiu sending alqni diaconi“

Begynder

ALquínius litil latr diacn sæn-|dir qvæðiu hinum kærsta syni sinum Widoni.

Ender

„Hældr munu þar dyrcasc hværr sem æin æptir værdlæic | góz værcs sins í æilifri dyrd faður oc sonar oc andans hælga amen.“

Tekstens sprog

Non

Nøgleord

2(15r:13-80v)
Homilier
Tekstens sprog

Non

2.1(15r:13-16v)
Prædiken om julen
Rubrik

„De natiuitate domini sermo.“

Begynder

GOðer brøðr ly-|ðið til hvat hær sægir á þesse hinni helgu boc | umm þenna drottens dag.

Ender

„Se honum dyrd oc vægr. per omnia secula seculorum amen.

Nøgleord

2.2(17r-18r:20)
Prædiken
Rubrik

„Sermo ad populum

Begynder

DEum time et mandata eius obserua. hoc est omnis homo.

Ender

oc os vil giarna hafa med ser oc si-|num englum í himin riki.“

Nøgleord

2.3(18r:20-v:17)
Prædiken om julen
Rubrik

„Jnnatiuitate domini nostri ihesu cristi sermo“

Begynder

Gvðspioll segia fra iarteinum burðar drot-|tens vars ihesu crist

Ender

„En hirðar hurfu aptr oc lofaðo guð í ollum | lutum þæim er þeir hǫfðu sét eða hæyrt.“

Nøgleord

2.4(18v:17-21r:16)
Prædiken om Sankt Gregorius
Rubrik

„Ómelia gergorij.“

Begynder

Egi megom vér langt mæla umm scyring þessa guðspiallz | goðer brøðr.

Ender

„at vér megem | sia hann konong. dyrðar lifanda oc rikianda í sinu velde fyr utan enda amen.“

2.5(21r:17-23r:15)
Prædiken om Sankt Stefanus
Rubrik

„Sermo de sancto stephano martiʀe.“

Begynder

J Gær heldom vér tið legan burðar dag | himna konongs.

Ender

„sialfr drotten var ihesus cristr sa er með fæðr oc | helgum anda lifir oc rikir guð per omnia secula seculorum amen.“

Nøgleord

2.6(23r:15-24v:19)
Prædiken on evangelisten Johannes
Rubrik

„Sermo de euuangelistis. in die sancti Johannis.“

Begynder

MEð þvi at ver h?ldum í dag | goðer brøðr hotið iohannis postola

Ender

„þar er vér megem fagna með þæim oc með ollum guðs hælgum per | infinita secula seculorum ameɴ.“

Nøgleord

2.7(24v:19-25r:2)
Om Josefs profeti
Rubrik

„Jn die sanctorum innocentium. Secundum matheum.“

Begynder

Sva segir matheus guðspialla maðr at engil drotens | vitraðesc ioséph í dr?umi

Ender

„vildi hon æigi huggasc. þvi at þæir ero æigi.“

Nøgleord

2.8(25r:2-26r:3)
Prædiken
Rubrik

„Ómelia.“

Begynder

HEr er sagt i guðspialle fra dauða barna þæirra er hero-|des konongr let drepa.

Ender

„þar er vér megem fagna með þæim oc með ollum guðs hælgum | æi liflega utan enda. ameɴ.“

2.9(26r:3-7)
Prædiken om Jesu omskærelse
Rubrik

„In circumcisione domini nostri ihesu cristi. sermo.“

Begynder

A þessom dæigi var droten vár ihesus cristr skirðr umm scurðar skirn gyðinga

Ender

„fyrr en hann være geten í moðor quiði.“

Nøgleord

2.10(26r:7-28r:2)
Homilie
Rubrik

„Ómelia.“

Begynder

J þesso guðspialle ero fao orð. en þ?u en fao hafa þo | morg merke í sér.

Ender

„af guði drotne v?rum ihesu criste þæim er með fæðr oc helgum anda | lifir oc rikir per omnia secula seculorum amen.“

2.11(28r:2-30r:8)
Prædiken om Guds epifani
Rubrik

„Jn epiphania domini sermo ne-|cessaʀia.“

Begynder

H?tið er vér h?ldum í dag goðer brøðr | hefir hælgast af þrimr stor røkom.

Ender

„droten lauc up | fyrir os í skirn sinni. sa er lifir oc rikir per omnia secula seculorum amen.“

2.12(30r:9-v:17)
Om Guds epifani
Rubrik

„Secundum matheum. Jn epiphania.“

Begynder

Kǽrer brǿðr matheus guðspialla maðr | segir sva

Ender

„En þeir gerðu sva sem hann bauð þæim.“

Nøgleord

2.13(30v:17-32r:2)
Prædiken
Rubrik

„Omelia.“

Begynder

Nv høyrðu þer goðer brøðr hversu konogar þesser | como með gifum til drotens vars

Ender

„nu birtusc þesser lutir aller | er nu ero taldeʀ.“

2.14(32r:2-v:16)
Påmindelse
Rubrik

„De ammonitione bona.“

Begynder

Kærer brøðr ec vil sægia yðr at os er mykil nauð sýn at | vér hverfim til várs drotens með ollum hug oc hiarta.

Ender

„hvat mono þæir nema brenna æiliflega í hælviti með dioflum.“

2.15(32v:17-34r:14)
Prædiken om Jomfru Marias renselse
Rubrik

„Purificatio sancte marie. sermo.“

Begynder

H?tið su er vér | h?ldum í dag goðer brøðr. hofsc af þæím rø-|kom at á þessom dægi gec maria moðer dro-|tens vars i kirkiu

Ender

„þann er með fæðr | oc helgum anda lifir oc rikir per omnia secula seculorum amen.“

Nøgleord

2.16(34r:14-v:23)
Excerpt fra Det Ny Testamente
Rubrik

„Euuangelium.“

Begynder

Þat var a æinni hverri tið þa er droten vár varr í hæimi | með m?nnum

Ender

oc þar sin hag eptir scapa bæðe í orðum oc í vercum.“

Nøgleord
2.17(34v:24-36r:3)
Prædiken om kirkeklokker
Rubrik

„Sermo ad populum.“

Begynder

Nv er at røða umm cloccor þær er | kenni menn ringia í kirkium eða í cloccna husum.

Ender

„þa scal hann lifa méð mér í riki himna.“

Nøgleord

2.18(36r:3-38r:13)
Prædiken om fasten
Rubrik

„Jn capite ieiuníj sermo.“

Begynder

Nv er su tið comen at hændi ´ós goðer brøðr. er os ma | mæst stoða til hæilso andar várar.

Ender

„sva | at vér sem með honum oc hann með os per omnia secula seculorum ameɴ.“

Nøgleord

2.19(38r:14-40v:2)
Prædiken om palmesøndag
Rubrik

„Dominica palmarum sermo.“

Begynder

MEð þvi at nu nalgasc | tið pinslar drotens vars ihesu crist goðer brøðr.

Ender

„en syndi í upp risu | sinni. sa er lifir oc rikir með fæðr oc helgum anda per omnia secula seculorum amen.“

Nøgleord

2.20(40v:3-43r:26)
Prædiken om påske
Rubrik

„Jn die sancto pasce sermo ad populum.“

Begynder

Nv er ós at hendi cumen | goðer brǿðr en hælgasto hotið hotiða

Ender

„sa er með fæðr oc hæl-|gum anda lifir oc rikir per in finita secula seculorum amen.“

Nøgleord

2.21(43r:26-44v:2)
Prædiken
Rubrik

„Sermo necessaria.“

Begynder

Maðr scal guði unna fyrir hvetvitna fram af ?llu hi-|arta oc af ?llum hug oc af ?llu mægni sinu.

Ender

„sva scal sálo mannz lifa við guðs orð oc við bø-|ner goðar.“

Nøgleord

2.22(44v:2-45v:17)
Prædiken
Rubrik

„Jn ascensione domini nostri ihesu cristi. Sermo ualde necessaria.“

Begynder

LEtatus sum in his que dicta sunt mihi.

Ender

„læiði hann os til æilifrar dyrðar með guði fæðr oc | hælgum anda þæim er lifir oc rikir per omnia secula seculorum ameɴ.“

Nøgleord

2.23(45v:18-47r:15)
Prædiken om pinsen
Rubrik

„Jn die pentecostén sermo.“

Begynder

UErbo domini celi | firmati sunt.

Ender

„þes er lifir | oc rikir með fæðr oc hælgum anda æin guð utan enda ameɴ.“

Nøgleord

2.24(47r:16-49v:23)
Prædiken om årsdagen for kirkebygningens indvielse
Rubrik

„Jn dedicatione tempeli. sermo.“

Begynder

Salomon konongr gerðe fyrst | mysteri guði. oc bauð lyð sinum at halda hotið

Ender

„þæim er lifir oc rikir guð með fæðr oc anda hæl-|gum per omnia secula seculorum. ameɴ.“

Bibliografi

Kolsrud: Messuskýringar p. 85-107 Udg. B

Nøgleord

2.25(49v:23-50v:5)
Prædiken om kirkeforsamlingens møde
Rubrik

„Jn dedicatione ecclesie. sermo ad populum.“

Begynder

Os er mykil þorf goðer vinir at gefa g?um at cristnum | dome vaorum.

Ender

oc late os þar ve-|ra med sér oc hinum hælgum m?nnum eiliflega utan enda ameɴ.“

Nøgleord

2.26(50v:6-51r:2)
Påmindelse
Rubrik

„Admonitio ualde necessaʀia.“

Begynder

Aller sculum vér at því hyggia | hversu vér varum borner í hæim þenna.

Ender

„sva at á þvi værðr alldrigi endiʀ.“

Nøgleord

2.27(51r:2-52v:11)
Prædiken Korsets opdagelse
Rubrik

„Jn uentione inuentione sancte crucis sermo.“

Begynder

EPtir pinsl drotens vart ihesu cristt i þa er cri-|stnir menn toco at gofga pínsl hans.

Ender

„droten vár ihesu crist honum sø dyrð oc végr með fæðr | oc anda helgum per omnia secula seculorum ameɴ.“

Nøgleord

2.28(52v:11-54r:8)
Om Johannes Døberen
Rubrik

„Jn die sancti Johannis baptiste.“

Begynder

Bvrðartið iohannis baptiste er af þvi hotidlega haldenn | at hinn same engil vitraðe getnað hans sem drotens várs.

Ender

„með almatkom guði oc hinum hæl|ga iohanne baptista er ver holdum hotið i dag oc ollum hælgum per omnia secula seculorum amen.“

2.29(54r:9-55v:20)
Om sankt Olav
Rubrik

„Jn die sancti Olaui ʀegis et martiʀis.“

Begynder

NOrðarla ligr land þat | í hæims bygð þesse er noregr hæitir.

Ender

„Nu er yðr cunt gort hveria | pinsl hinn hælgi olafr konongr þolðe fyrir guðs sakar í þema hæimi.“

Nøgleord

2.30(55v:21-63r:12)
Ólafs jartegnir
Rubrik

„Her segir fra Jrtæinum hins | hælga olafs konongs.“

Begynder

Nv scal þvi lysa hværiar iartæiniʀ | almatigr guð hefir gort siðan fyrir hans sacar

Ender

„sa er lifir með fædr oc andanom hælga. ríkir | oc rǽðr æin guð utan enda yfir verold veralda. ameɴ.“

Nøgleord

2.31(63r:12-65v:25)
Prædiken om Jomfru Maria
Rubrik

„Sermo de sancta maʀia.“

Begynder

Eɴ hælga maria mær moðer drotens várs var | ens bæzta kyns komen fra abraham oc ór kyni da-|uiðs konongs.

Ender

oc styrki ós til viðr sió synda at vér me-|gem með guði vera oc guð með ós per omnia secula seculorum ameɴ.“

Nøgleord

2.32(65v:25-66r:29)
På korset
Rubrik

„Jn exaltatione | sancte crucis.“

Begynder

COsdroe hét konongr hæiðin ut á serc lande | er heriaðe til iorsala borgar.

Ender

oc tacn hæilags cros | til æilifra fagnaða sa er lifir oc rikir guð per omnia secula seculorum amen.“

2.33
Påmindelse
2.33.1(66r:30-68v)
Påmindelse, 1. del
Rubrik

„Admonitio ualde necessaria. Sanctorum Angelorum. in die sancti michaelis.“

Begynder

HOtið su er vér h?ldum í dag er sætt til dyrðar ollum | guðs englum

Ender

„En með þvi at þat er víst at englar senda“

2.34(69r:1-5)
Messuskýringar
Begynder

er castat er brauðe í vín. merkir þat er ond crists vitiaðe licama hans

Ender

oc viðr mæ-|le við sina menn. eftir up riso hans oc allt til upstigningaʀ hans.“

Bibliografi

Kolsrud: Messuskýringar p. 4:27-5:3 Udg. A

Nøgleord

2.35(69r:5-70r:8)
Messuskýringar
Rubrik

„Um et sama.“

Begynder

MESSO hald sette droten ihesus þa er hann gerðe or brauðe oc or vine hold | sitt oc bloð

Ender

„sva sem nu halda flestir menn á latino tungo alla.“

Bibliografi

Kolsrud: Messuskýringar p. 5:3-11:11 Udg. A

Nøgleord

2.36(70r:8-71v:17)
Messuskýringar
Rubrik

„En um et sama mal.“

Begynder

NU HǾFER oss at scynia hvaðan af hvige se nafn gefet.

Ender

„Af þvi | er at nóne messa sungen. at cristr andaðesc at none á crossenom helga.“

Bibliografi

Kolsrud: Messuskýringar p. 11:12-25 Udg. A

Nøgleord

2.37(71v:17-27)
Setningr um prefatiur
Rubrik

„Sętningr | um prefatior.“

Begynder

PELIGJUS pafi sa er nestr var fyrir Gregorium | bauð þat at .ix. scylðe prefatior hafa

Ender

„at engi maðr scylde syngua messo nema tveir menn vere át | et fǽsta. Adrer með honom carl maðr oc kona.“

Bibliografi

Kolsrud: Messuskýringar p. 26 Udg. A

Nøgleord

2.38(71v:27-72v)
Dommedagsprædiken
Rubrik

„Sermo ad populum ualde necessaria.“

Begynder

GUðs friðr se með ollum yðr bǽðe karlom oc conom. Þat er atcvǽðe norrønna | manna at ærvætt er litlum fugli

Ender

„Oc enn ognar os vár“

Nøgleord

2.33
Påmindelse
2.33.2(73r:1-21)
Påmindelse, 2. del
Begynder

í annat sin til endr botar lífs.

Ender

„þa mo|num vér æignasc himnescan fagnað með guði oc með hans englum per omnia secula | seculorum amen.“

2.39(73r:21-75r:11)
Prædiken om allehelgensdag
Rubrik

„Jn die omnium sanctorum sermo.“

Begynder

Sva er sagt á bócum | at hæilagr bonefatius pafe er hinn fiorðe var fra | gregorio let kirkiu vigia í ruma borg

Ender

„þann er lifir oc rikir guð með | fæðr oc hælgum anda per omnia secula seculorum. ameɴ.“

Nøgleord

2.40(75r:11-v:16)
Prædiken om tiende
Rubrik

„Sermo de decimis.“

Begynder

Goðer vínir þér megoð hæyra hvat bóc segir hvesso | cristnir menn scolu scipta guðs láne ef vér gerum sva | sem cristr byðr.

Ender

oc á minnasc þann er ǽ var | oc ǽ man vera utan enda ameɴ.“

Nøgleord

2.41(75v:16-78r:25)
Evangelisten Paulus' åbenbarelse
Rubrik

„Visio sancti pauli apostoli.“

Begynder

Ein l?gar dag at kveldi svaf ec í hvilo mínni. | oc sá ec í draume mínum myccla sion.

Ender

„en þat | stoðaðe henne ecci. þvi at dómr hennar vár þa loken.“

Nøgleord

2.42(78r:26-80v)
Fadervor
Begynder

VEr syngium pater noster qui es in celis. Ðat er sva a vára tungu.

Ender

oc gæfr oss allt þat avitalaust oc með mycclum fagnaðe er | þar scalum við vera. amen.“

Nøgleord

Fysisk Beskrivelse / Kodikologi

Materiale

Pergament.

Antal blade
80. 230 mm x 155 mm.
Foliering

Folieret 1-80 med rødt blæk; også pagineret med blyant og/eller mørk blæk øverst i bladenes yderste hjørne.

Lægfordeling

Håndskriftet består af 11 læg:

  • I-VI: hvert læg består af 4 sammenhængende bladpar.
  • VII: 49+54, 50+52, 51, 53.
  • VIII: 4 sammenhængende bladpar.
  • IX: 3 sammenhængende bladpar.
  • X: 2 sammenhængende bladpar.
  • XI: 4 sammenhængende bladpar.

Tilstand

Dele af den yderste del af bl. 3 og 59 er revet væk. Der er lakuner efter bl.49, 50, 62 og 68. bl 69-72 er senere indsat for at udfylde en lakune. På nogle steder har den grønne farve, der har været brugt til at farvelægge initialerne med, ædt sig igennem pergamentet. På trods af dette er håndskriftet usædvanligt velbevaret.

Layout

Teksten er enspaltet med 29-32 linjer pr side, mest almideligt er dog 30 linjer pr side. Understregede linjer. Røde rubrikker. Røde, grønne og blå initialer.

Skrift

Hånd I har skrevet bl. 1r-16v og 78r:26-80v.

Hånd II har skrevet bl. 18r-68v og 73r-78r:25.

Hånd III har skrevet bl. 69r-71v:27.

Hånd IV har skrevet bl. 71v:28-72v.

[Decoration]

Store dekorerede begyndelsesinitialer til hver del; til tider and sometimes også store dekorerede initialer hvor kapitlerne starter. De er enten røde, grønne og blå; røde og blå eller grønne og røde. Eksempler: bl. 55v-56r og 56v-57r.

Tilføjet materiale
Samtidig marginalia af skriveren, fx på bl. 8v, 14v, 36v-38r og 45. Lakunaerne er markeret af korte notister i de foregående verso-siders nederste margin. Konráð Gíslason har tilføjet en notits på et indsat papirblad, som nu sat ind ved bogens slutning. Det omhandler bl. 69-72, som var indsat til at udfylde en lakune På notitsen står der: „Sequentia qattror folia membranea, quorum singulae paginae - praeter | ultimam - lineas 31 continent, male hor loco injecta sunt, in lo-|cum unius folii perditi, cujus argumentum expleri potest ex duo-|bus foliis pervetustis, quae in 257 form. max. inventiuntur. | Die 23. Sept. 1843. K.G.“

Historie og herkomst

Proveniens

Håndskriftet er skrevet i Norge i 1200-tallets første fjerdedel. Benediktinerklosteret Munkeliv og domskapitlet i Bergen er nævnt som to mulige skriversteder, hvor håndskriftet kunne været skrevet. Håndskriftet er blevet dateret 2 gange. Kålund Katalog vol. II p. 32) har dateret håndskriftet til ca. 1200, mens Hægstad (Nordvestlandsk p. 41) senere har dateret det mere præcist til 1200-tallets første fjerdedel.

Erhvervelse

I AM 435 a 4to, bl. 23v, har Arne Magnusson noteret: „Eg hefi eignast bokina i Noregi, og | þar synest hun ritud ad vera.“ Ifølge denne beretning har Arne Magnusson erhvervet håndskriftet i Norge.

[Additional]

[Record History]

Katalogiseret og valideret 21. januar 2008 af Silvia Hufnagel.

[Surrogates]

70 mm Nr. 43s.d. s/h fotografier AM 619 4to 1979 diapositiv Lomme nr 45 Bl. 14v-15r, 47r-v, 48r-v, 49r, 62r digitale optagelser harddisk 1 9. august 2005 Bl. 47r, 47v, 56v digitale optagelser harddisk 1 15. marts 2006 Bl. 55v-56r, 56v-57r, portrætter: forrest, ryggen, bindets inderside.

Bibliografi

ForfatterTitelRedaktørOmfang
Codex AM 619 quarto: Old Norwegian Book of Homilies containing The Miracles of Saint Olaf, and Alcuin's De Virtutibus et Vitiis, University of Illinois Studies in Language and Literatureed. George T. Flom1929; XIV:4: p. 465-702
Gamal Norsk Homiliebok: Cod. AM 619 4to, Skrifter udgjevne for Kjeldeskriftfondeted. Gustav Indrebø1931; 54
Gammel Norsk Homiliebog (Codex Arn. Magn. 619 qv.)ed. C. R. Ungerp. 1-59
Messuskýringar. Liturgisk symbolik fra den norsk-islandske kyrkja i millomalderened. Oluf Kolsrudp. 85-107
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian KålundII: p. 32
Marius HægstadNordvestlandsk - Vestnorske maalføre fyre 1350, Videnskabs-Selskabets Skrifter1907; I
1979
2005
2006
Jan ten HoltHet gebruik van het bepaald lidwoord in elf onderling vergeleken kanselpreken in het oudijslandse Hómilíubók (Sthm. Perg. 15 4to) en het Gamal Norsk Homiliebok (GNH Cod. AM. 619 4to)
Gammelnorsk homiliebok etter AM 619 qv., ed. Trygve Knudsen1952; I
Kristian KålundPalæografisk Atlas: Oldnorsk-islandsk Afdelingp. Nr. 10
Hallvard Magerøy„In dedicatione ecclesiæ sermo. Om overleveringa av "Stavkyrkjepreika"“, p. 96-122
Antiquités Russesed. C. C. RafnI: p. pl. IX
Elis WadsteinFornnorska Homiliebokens ljudlära
« »