Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

AM 152 1-2 fol.

Handrit hefur ekki verið myndað stafrænt

Sögubók; Ísland, 1300-1525

Nafn
Jón Sigurðsson 
Fæddur
17. júní 1811 
Dáinn
7. desember 1879 
Starf
Fræðimaður; Skjalavörður 
Hlutverk
Fræðimaður; Skrifari; Eigandi; Gefandi; Bréfritari; Viðtakandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fæddur
19. ágúst 1844 
Dáinn
4. júlí 1919 
Starf
Bókavörður 
Hlutverk
Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Drífa Kristín Þrastardóttir 
Fædd
2. júní 1976 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Valgerður Hilmarsdóttir 
Fædd
15. maí 1956 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þorsteinn Þorleifsson 
Starf
 
Hlutverk
Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Þorgilsson 
Starf
 
Hlutverk
Ekki vitað 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Björn Þorleifsson 
Dáinn
1544 
Starf
Bóndi 
Hlutverk
Óákveðið 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Árni Magnússon 
Fæddur
13. nóvember 1663 
Dáinn
7. janúar 1730 
Starf
Prófessor 
Hlutverk
Fræðimaður; Höfundur; Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Vigfús Guðbrandsson 
Fæddur
1673 
Dáinn
1707 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Eigandi; Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Elín Hákonardóttir 
Fædd
1644 
Dáin
1717 
Starf
 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Helga Magnúsdóttir 
Fædd
1623 
Dáin
3. nóvember 1677 
Starf
Húsfreyja 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Magnús Björnsson 
Fæddur
1541 
Starf
Lögréttumaður 
Hlutverk
Óákveðið 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Helgason 
Fæddur
1899 
Dáinn
1986 
Starf
Prófessor 
Hlutverk
Fræðimaður; Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Ari Jónsson 
Dáinn
28. október 1550 
Starf
Lögmaður 
Hlutverk
Ekki vitað 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Guðvarður Már Gunnlaugsson 
Fæddur
1956 
Starf
Rannsóknardósent 
Hlutverk
Ekki vitað 
Ítarlegri upplýsingar
Aths.
Aftast í handritinu (blað 202r) er hómilíubrot á latínu frá um 1300 eða fyrr, sem ekki hefur tilheyrt handritinu upprunalega.

AM 338 4to og AM 341 a 4to eru skrifuð eftir AM 152 1 fol.

Lýsing á handriti

Blaðefni
Skinn.
Blaðfjöldi
i + 201 + i blöð.
Tölusetning blaða

Í blaðmerkingu Jóns Sigurðssonar (með bleki í hægra horni blaða) er blað 111 merkt 111-112. Blaðmerking er eftirfarandi: 1-111 (blað 111 merkt: 111-112), 113-202; í tölusetningu blaða er því hlaupið yfir númer 112.

Kveraskipan

Samtals 25 kver + 1 stakt blað.

  • Kver I: blöð 1-8, 4 tvinn.
  • Kver II: blöð 9-16, 4 tvinn.
  • Kver III: blöð 17-24, 4 tvinn.
  • Kver IV: blöð 25-32, 4 tvinn.
  • Kver V: blöð 33-40, 4 tvinn.
  • Kver VI: blöð 41-48, 4 tvinn.
  • Kver VII: blöð 49-56, 4 tvinn.
  • Kver VIII: blöð 57-64, 4 tvinn.
  • Kver IX: blöð 65-72, 4 tvinn.
  • Kver X: blöð 73-80, 4 tvinn.
  • Kver XI: blöð 81-88, 4 tvinn.
  • Kver XII: blöð 89-96, 4 tvinn.
  • Kver XIII: blöð 97-104, 4 tvinn.
  • Kver XIV: blöð 105-113, 4 tvinn (blað 111 er merkt sem 111-112 (sjá nánar: Blaðfjöldi).
  • Kver XV: blöð 114-121, 4 tvinn.
  • Kver XVI: blöð 122-129, 4 tvinn.
  • Kver XVII: blöð 130-137, 4 tvinn.
  • Kver XVIII: blöð 138-145, 4 tvinn.
  • Kver XIX: blöð 146-153, 4 tvinn.
  • Kver XX: blöð 154-161, 4 tvinn.
  • Kver XXI: blöð 162-169, 4 tvinn.
  • Kver XXII: blöð 170-177, 4 tvinn.
  • Kver XXIII: blöð 178-185, 4 tvinn.
  • Kver XXIV: blöð 186-193, 4 tvinn.
  • Kver XXV: blöð 194-201, 4 tvinn.
  • Eitt stakt blað: blað 202.

Band

Bundið í tréspjöld (331 mm x 248 mm x 105 mm).

Uppruni og ferill

Uppruni
Handritið er skrifað á Íslandi ca 1300-1525.
Aðföng

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 4. desember 1973.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

Tekið eftir Katalog I, bls. 105-106 (nr. 181). Kålund gekk frá handritinu til skráningar í desember 1885. DKÞ skráði 4. júlí 2003. VH jók við og lagfærði skráningu skv. reglum TEI P-5, 6. júlí 2011.

Myndir af handritinu

  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.

Innihald

Hluti I ~ AM 152 1 fol.
1(1r-49v)
Grettis saga
Upphaf

Önundur hét maður …

Niðurlag

„ … Og ljúkum vér svo sögu Grettis Ásmundarsonar fulltakins karls.“

2(49v-54v)
Hálfdanar saga Brönufóstra
Titill í handriti

„Hér byrjar sögu Hálfdanar Brönufóstra“

Upphaf

Hringur er kóngur nefndur …

Niðurlag

„ … Það segja sumir menn, að sá Ríkarður væri faðir Álaflekks.“

Baktitill

„Og lýkst hér nú saga Hálfdanar Brönufóstra.“

3(54v-69v)
Flóvents saga
Upphaf

Saga þessi er eigi af lokleysu …

Niðurlag

„ … er lifir og ríkir um allar aldir veralda. Amen.“

Aths.

Á nokkrum stöðum á efri spássíu er nefnd „Flores saga Frakkakonungs“.

4(69v-88v)
Sigurðar saga þögla
Upphaf

Margir fyrri menn hafa saman sett til skemmtanar mönnum …

Niðurlag

„ … er þessi saga komin á enda. “

5(88v-98r)
Þórðar saga hreðu
Upphaf

Þórður hét maður son Hörða-Kára, mikill að virðingu …

Niðurlag

„ … Þórður hreða varð sóttdauður. Höfum vér ekki fleira heyrt með sannleik af honum sagt.“

Baktitill

„Og lýkur hér með sögu Þórðar hreðu.“

6(98r-116r)
Göngu-Hrólfs saga
Upphaf

Svo byrjar þessa frásögu, að Hreggviður er konungur nefndur …

Niðurlag

„ … er angrast við og ekki verður að gamni. Amen. “

7(116r-125v)
Þorsteins saga Víkingssonar
Upphaf

Það er upphaf þessarar sögu, at Logi hefir konungur heitið …

Niðurlag

„ … af þeim mönnum, sem honum voru samtíðis.“

Baktitill

„Ljúkum vér hér nú sögu Þorsteins Víkingssonar með þessu efni, og er hin gamansamligasta. “

Aths.

Á milli

8(125v-139v)
Ectors saga - Hektors saga
Upphaf

Eftir niðurbrot Trojuborgar …

Niðurlag

„ … niður falla þá atburði. Hefur sá skömm fyrir er skrifaði.“

Aths.

Aftan við hefur hálfur dálkur verið skilinn eftir auður en seinna fylltur með nöfnum persóna ofl. (sjá: Spássíugreinar og aðrar viðbætur).

9(140r-159r)
Hrólfs saga Gautrekssonar
Upphaf

Þar hefjum vér þessa sögu, er Gautrekur hefir konungur heitið …

Niðurlag

„ … Lýkur hér nú frásögu Gautrekssonar.“

10(159v-196r)
Mágus sagaHrólfs saga Gautrekssonar
Upphaf

Svo hefur byrjast eitt ævintýr …

Niðurlag

„… lýkur hér nú Mágus sögu “

11(196v-201v)
Gautreks saga
Upphaf

Þar hefjum vér eina [kátliga] frásögn af einum konungi …

Niðurlag

„… [stórgjöf]ull og hinn hæverskligasti að sjá. “

Baktitill

„Og lýkur hér Gjafa-Refs sögu“

Aths.

Sagan er nefnd „Gjafarefs saga“ við sögulok, en á spássíu blaðs 196 er (með 17. aldar hendi) titillinn: „Frá Gauta kóngi hinum milda“ skrifaður.

Lýsing á handriti

Blaðefni
Skinn
Blaðfjöldi
200 blöð (295-305 mm x 235-245 mm).
Tölusetning blaða

Í blaðmerkingu Jóns Sigurðssonar (með bleki í hægra horni) er blað 111 merkt 111-112. Blaðmerking er því eftirfarandi: 1-111-112, 113-201; í tölusetningu blaða er hlaupið yfir blaðnúmer 112.

Kveraskipan

Samtals 25 kver.

  • Kver I: blöð 1-8, 4 tvinn.
  • Kver II: blöð 9-16, 4 tvinn.
  • Kver III: blöð 17-24, 4 tvinn.
  • Kver IV: blöð 25-32, 4 tvinn.
  • Kver V: blöð 33-40, 4 tvinn.
  • Kver VI: blöð 41-48, 4 tvinn.
  • Kver VII: blöð 49-56, 4 tvinn.
  • Kver VIII: blöð 57-64, 4 tvinn.
  • Kver IX: blöð 65-72, 4 tvinn.
  • Kver X: blöð 73-80, 4 tvinn.
  • Kver XI: blöð 81-88, 4 tvinn.
  • Kver XII: blöð 89-96, 4 tvinn.
  • Kver XIII: blöð 97-104, 4 tvinn.
  • Kver XIV: blöð 105-113, 4 tvinn (blað 111 er merkt sem 111-112 (sjá nánar: Blaðfjöldi).
  • Kver XV: blöð 114-121, 4 tvinn.
  • Kver XVI: blöð 122-129, 4 tvinn.
  • Kver XVII: blöð 130-137, 4 tvinn.
  • Kver XVIII: blöð 138-145, 4 tvinn.
  • Kver XIX: blöð 146-153, 4 tvinn.
  • Kver XX: blöð 154-161, 4 tvinn.
  • Kver XXI: blöð 162-169, 4 tvinn.
  • Kver XXII: blöð 170-177, 4 tvinn.
  • Kver XXIII: blöð 178-185, 4 tvinn.
  • Kver XXIV: blöð 186-193, 4 tvinn.
  • Kver XXV: blöð 194-201, 4 tvinn.

Ástand

Vel varðveitt handrit, blað 1r er þó slitið og göt og rifur á einstaka blöðum (sbr. blöð 1, 84, 91, 110 og 149).

Umbrot

  • Tvídálka.
  • Eyður fyrir kaflafyrirsagnir eru aftan við blað 52.
  • Eyður fyrir upphafsstafi eru aftan við blað 52.

Skrifarar og skrift

I. Blöð 1r-51v eru skrifuð af Þorsteini Þorleifssyni sbr. blað 46v (sjá nánar: Uppruni og ferill). Árléttiskrift.

II. Blöð 52r-201v eru eignuð Jóni Þorgilssyni ráðsmanni á Hólum og presti á Melstað (sjá: Uppruni og ferill).

Skreytingar

Rauðritaðar kaflafyrirsagnir hafa verið á fyrstu blöðunum (blöðum 1-52) en þær eru víða orðnar máðar. Sem dæmi má t.d. nefna blöð 4v og 22v.

Upphafsstafir í ýmsum litum eru á blöðum 1-52 sjá t.d. blöð 3v, 41v, 49v.

Teiknuð mannvera er á blaði 47r, en þar er gefinn til kynna „Spesar þáttur “ með sömu hendi og spássíugrein á blaði 46v (sjá: Uppruni og ferill), ef til vill hendi skrifarans sjálfs.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

  • Spássíugreinar skrifara eru á blaði 96v-97r, 139v, 64v og 72v (athugasemdir um skrift o.fl.).
  • Þjóðvísa frá um 1500 á neðri spássíu blaðs 57v með hendi skrifara.
  • Spássíugreinar lesenda um Grettis sögu á blöðum 2r, 3r, 39r, 40r, 41v, flestar með gamalli hendi.
  • Víða eru titlar á efri spássíu með 17. aldar hendi (sjá t.d. blöð 74v-75r „Saga af“ „Sigurði þögla“.
  • Ýmis nöfn eru á spássíum, sbr. upplýsingar um skrifarann og eigenda/-ur handritsins (sjá: Uppruni og ferill).

    Fleiri nöfn má finna á spássíum handritsins. Á blaði 138v kemur fyrir nafnið: „Tómas prestur Jónsson“. Og á blöðum 40v, 51r, 65v, 89v, 104r, 139v, 186v, 189r og 197v er fleiri nöfn að finna.

    .

Fylgigögn

Engir seðlar með hendi Árna Magnússonar.

Uppruni og ferill

Uppruni
Handritið er skrifað á Íslandi og á blaði 46v eru upplýsingar um skrifarann skrifaðar með samtímahendi: „Þessa sögu hefur skrifað bróðir Bjarnar Þorleifssonar“. Björn þessi bjó á Reykhólum en Þorsteinn var óskilgetinn hálfbróðir hans.

Handritið er tímasett til ca 1500-1525 (sbr. ONPRegistre, bls. 433), en til 15. aldar í Katalog I, bls. 105.

Ferill

Árni Magnússon fékk handritið frá Vigfúsi Guðbrandssyni en áður áttu það Elín Hákonardóttir í Vatnsfirði og Helga Magnúsdóttir Björnssonar lögmanns, en Árni telur Helgu hafa fengið handritið frá föður sínum (sbr. AM 435 a 4to, blað 64v). Nafn Magnúsar Björnssonar kemur fyrir á blaði 57r (með eigin hendi) og 139v (í vísu). „Aftast í handritinu er skrá yfir ætlaða sauðaþjófa í Eyjafirði frá 1545 (sbr. Íslenskt fornbréfasafn XI, nr. 350). Jón Helgason taldi líklegt að Ari Jónsson lögmaður hefði átt handritið og látið skrifa sauðaþjófatalið í auðan dálk. Handritið hefur því verið í eigu sömu ættar mjög lengi en Vigfús var sjötti maður frá Ara. Mjög fátítt er að hægt sé að rekja eigendasögu miðaldahandrits eins langt aftur og hér hefur verið gert en Ari, fyrsti maðurinn sem með nokkurri vissu er hægt að eigna handritið, hefur fæðst um svipað leyti og handritið var skrifað eða um 1510. Árni hefur fengið bókina í síðasta lagi á árinu 1704“ (Guðvarður Már Gunnlaugsson; www.arnastofnun.is).

AM 338 4to og AM 341 a 4to eru skrifuð eftir AM 152 1 fol.

Hluti II ~ AM 152 2 fol.
(202r-202v)
Hómilía
Aths.

Brot af latneskri hómilíu, sem ekki hefur tilheyrt handritinu upprunalega en verið notuð í band.

Lýsing á handriti

Blaðefni
Skinn.
Blaðfjöldi
1 blað (265-290 mm x 242-245 mm).
Kveraskipan

Eitt blað.

Ástand

  • Blaðið er í raun tvö blöð sem saumuð hafa verið saman. „Annað blaðið er skorið að ofan og að utanverðu. Hitt blaðið er aðeins ræma á hvolfi sem er saumuð neðan á hitt; á henni eru nótur. Blöðin eru bæði úr tvídálka handritum en það er ekki sama hönd á þeim.“ (Guðvarður Már Gunnlaugsson; www.arnastofnun.is)
Versósíða er mjög dökk og ber merki um að blaðið hefur verið notað í band.

Umbrot

  • Tvídálka.
  • Leturflötur er ca 220-225 mm x 210-215 mm.
  • Línufjöldi er ca 31-33.

Skrifarar og skrift

Skrifari er óþekktur. Textaskrift.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

Blaðræma með nótum er saumuð neðan á blaðið.

Uppruni og ferill

Uppruni
Handritið er skrifað á Íslandi.

Það er tímasett til ca 1300 eða fyrr í Katalog I, bls. 105.

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Ordbog over det norrøne prosasprog: Registreed. Den arnamagnæanske kommision
« »