Skráningarfærsla handrits
AM 416 b 4to
Handrit hefur ekki verið myndað stafrænt
Minnisbók séra Jóns Jónssonar á Melum; Ísland, 1620-1663
LATIN SMALL LETTER O WITH OGONEK AND ACUTE[Special character shown similar to its original form.]
[This special character is not currently recognized (U+ef91).]
Innihald
Lausavísa — Spiritus est ubi vult
„Spiritus est vbi vult“
Lausavísa — Andi drottins er þar í vill
„Annde drottens er þar ivill“
Þýðing á efnisþætti nr. 1.
Kvæði — Enginn oftreysti auðnunnar hreysti
„Eingenn oftreiste, audnunn ar hreiste“
Bl. 1v autt.
Lausavísa — Dáða bróðir ljáðu lið
„Þorallr kvad:“
„däda broder liadu lid“
Lausavísa — Fyrstur hæstur lýsti ljóst
„fystur Hæstur lÿste Liöst“
Framan við vísuna stendur: „Alia ejusdem.“.
Lausavísa — Nennir manna tungan töm
„nenner manna tungan tom“
Framan við vísuna stendur: „ego hanc“.
Þessir eru tólf heimsósómar
„Þesser eru xij heims|ösomar“
Frá jörðunni og upp í cælum stellatum reiknast
Um fjarlægð jarðar frá stjörnuhimninum.
Lausavísa — Ísland aumlega stendur
„[Is]land aumlega stendur“
Á spássíu stendur ártalið 1625.
Lausavísa — Held ég komið að kvöldi
„Helld eg komed ad qvollde“
Framan við vísuna stendur: „Aliud:“.
Lausavísa — Endast ár að vanda
„Endast är ad wanda“
Framan við vísuna stendur: „Aliud in novo anno:“.
Þessir hlutir olla illu í heiminum
„Þesser hluter olla | illu j heimenum“
Þessar eru 7 höfuðsyndir
„Þessar eru 7 hoffud|sinder“
Vinir — Mjög sjaldfengnir munu þeir vinir
„Uiner“
„mióg sialldfeingnner munu þeir viner“
Audi, vide, tace
„Audi, Vide, tace:“
Lífsspeki.
In falsos amicos sic aliqua scripsi — Þó kisa í fyrir klappi
„in Falsos amicos sic aliqva | scripsi“
„Þö kisa i fyrer klappe“
Ad amicum procum — Heiðurs nægð og hamingju frægð
„Ad amicum Procum“
„Hejdurz nægd og hamingiu frægd“
Veröld — Svo er hún fast til lymsku lögð
„Verólld:“
„Suo er hun fast til limsku logd“
Anno 1639 sendi séra Ólafur Einarsson herra Árna mínum mér til handa — Prestinn yfir Guðs vin góður
„Anno 1639: sende .s. | Olavur Einarzson herra Arn[a] | mijnum, mier til handa:“
„Prestenn yver Gudz vin gödur“
Óheilt.
Bl. 6r autt, upplýsingar um feril á bl. 6v.
Anno 1640, ego vicissim ipsum salutavi hisce — Blaðið segir blíða kveðju
„Anno 1640. ego vicissim | ipsum salutavi hisce;“
„bladed seger blijda qvediu“
Bl. 8 autt.
Séra Ólafur Einarsson til Árna lögmanns 1641 — Árni minn bróðir blíði
„S Olafur Ejnarsson | til Arna Lógmans: 1641“
„Arne minn broder blijde“
Christum pro salute — Ljúfur lögmann ég sendi
„Christum pro salute“
„Liufr logmann eg sende“
„Anno 1641 4 septembris: | J: J: (10v).“
Framan við kvæðið er þessi athugasemd: „H. Arna .m. Oddzsine aptur | sendt blad þad þessar vijsur ä | voru, sendest þetta med“.
De signis anno 1644 — Sjórinn byltir bárum
„De signis Anno 1644“
„Siören bylltter bärum“
Anno 1652 M.B. — Er svo margt það öfugt gengur Íslands efni
„Anno 1652 .M.B:“
„Er so margt þad ofugt gengr Jslandz efne“
Anno 1625 in hiemem — Fjúk er úti furðu mikið
„Anno 1625 in hÿemem.“
„fiuk er vte furdu miked“
Réttur meðalmanns vöxtur
„Riettur medalmanns wóxtur“
Fróðleikur um vöxt manna.
Málshættir
„M?lshætter“
Við ámu
„Vid amu“
Læknisráð.
Gamalla manna máltæki um mannsins lífdaga
„Gamallra Manna mältæke umm mannzennz Lÿfdaga:“
Ad amicum anno 1639 fervet olla fervet amicitii — Margur heldur trúa tryggð
„Ad amicum Anno 1639 | fervet olla fervet amiciti[a]“
„margur helldur trua trigd“
Lækningar fyrir augu
„Lækningar fyrer augu“
Texti lítillega skertur aftast.
Læknisráð, t.d. fyrir augu, magann, við gulu, skyrbjúg, niðurfallssótt og við vosi og kláða.
Orðskviður — Non dolor est major
„Non dolor est major“
Lausavísa — Holdi sorg ei hærri er nein
„Hollde sorg ey hærre er neyn“
Framan við vísuna stendur: „hoc sic reddit Gisl: Haqvini L:“.
Ort út af efnisþætti nr. 30.
Orðskviður — Non dolor est major
„Non dolor est major“
Sama og nr. 30.
Lausavísa — Guðs og munum merka vin
„Gudz og mvnumm merka vin“
Framan við vísuna stendur: „Paulus Gislai aliqvando“.
Kvæði — Dygða nægðin eyðist ei
„Digda nægden ejdest eÿ“
Texti lítillega skertur aftast.
Orðskviður — Ora et labora, aderit deus sine mora
„Ora et Labora: aderit Deus | sine mora:“
Lausavísa — Iðja, vinn um blessan bið
„Jdja, win, vmm blessan bid“
Framan við vísuna stendur: „hoc sic r:“.
Ort út af efnisþætti 35.
Orðskviður — Memento mori
„Memento mori“
Lausavísa — Minnstu á dauðann mannkind aum
„Minnstu ä daudan mannkynd aum“
Ort út af efnisþætti 37.
Orðskviðir — Infima contemptum pariunt
„infima contemptum pariunt“
Lausavísa — Snauða manninn forakt fær
„Snauda mannenn foracktt, fær“
Framan við vísuna stendur: „hoc sic reddidit Gislaus Haqvinj:“.
Ort út af efnisþætti nr. 30.
Lausavísa — Kennir ótta mektugur mann
„Kienner ötta mecktugur mann“
Framan við vísuna stendur: „ego sic:“.
Ort út af efnisþætti nr. 30.
Orðskviður — Tu præsens cura, domino committ[e] futura:
„Tu præsens cura, Domino Committ[e] | Futura:“
Lausavísa — Embætti skalt iðka þitt
„Embætte skalltt ydka, þitt“
Ort út af efnisþætti 42.
De coningio — Ut tristis sine sole dies
„De coningio:“
„Ut tristis sine sole dies“
Lausavísa — [E]inn dagur ef sól ei sér
„[E]irn dagur ef sol ey sier“
Texti lítillega skertur.
Framan við vísuna stendur: „ego:“.
Ort út af efnisþætti nr. 44.
Orðskviður — Pæniteas, ores, similem duc, respice mores
„Pæniteas, ores, similem duc, respice | mores:“
Aftan við stendur: „hoc sic“.
Lausavísa — [Iðr]ast skalt með blíða bón
„00ast skallt med blijda bön“
Óheil.
Framan við vísuna stendur: „ego:“.
Lausavísa — Linque solo suum olus
„Linqve solo suum olus“
Lausavísur — Heiminn láttu hafa sitt kál
„Heimenn lättu hafa sitt käl“
Ort út af efnisþætti 48.
Orðskviður — Cur non prava finis? pulvis es atque cinis
„Cur non prava finis? pulvis es atq. | cinis:“
Lausavísa — Aska og mold er efnið þitt
„Aska og molld er efned þitt“
Framan við vísuna stendur: „Hoc sic“.
Ort út af efnisþætti 50.
Orðskviður — Ubi nummus loquitur omnis lex tacet
„ubi nummus loqvitur omnis lex tacet“
Lausavísa — Má það þykja mikið raus
„Mä þad þikia miked raus“
Framan við vísuna stendur: „Paulus Gislai reddidit .Isl:“.
Ort út af efnisþætti 52.
Um stikur og vegalengd
„Vmm Stikur og vega | leingd:“
Viðir í Íslandi
„Vijder J Jslande:“
Heiti á trjám og jurtum á íslensku og latínu.
Bl. 19v og 20r auð.
Gamla tala nú aftur í brúkan
„Gamla tala. nu aptur | i Brükan:“
Þ.e. rómverskar tölur.
Framan við stendur: „Þoralla erende“, en strikað yfir.
Þórhallaljóð — Óstilltir með öfundar snið
„Þoralla Liod:“
„ostillter med ófundar [sic] snid“
Geometrica et mathematica
Arabískar tölur og rómverskar, virðist vera framhald af efnisþætti 56.
Brjóstmein kvenna
„Briöstmeyn qvenna“
Læknisráð, t.d. við brjóstmeini, andlitsbólgu, deyfi og hlustaverk, ámu, steinsótt, lífsýki, undirmygu, blóðhrækjum, brjósterfiði, höfuðverk, tannverk, kvefi og hósta, ofsvefni, hringormi, bakverk og fingurmeini.
Annáll
„Tijma frä weralldar|ennar skopun til sinda | flodzens skipttu þeijr | gómlu j | Aureum seculum. gyllene | tijd“
„og | blodz uthelling sem þar | epter skede:“
Frá upphafi veraldarinnar til ársins 1644. Að mestu er hlaupið yfir miðaldir og ekki fjallað um íslenska atburði. Annálnum lýkur á bl. 43r, en þar fyrir aftan hefur Jón bætt við hann færslum fyrir árin 1542, 1584 og 1533.
Bl. 44r autt.
Senffkornlein, mustardzkorn
„Senffkornlein | Mustardzkorn.“
Þýsk frásögn um virkni sinnepsfræja.
Latneskar setningar
Að hluta til útskýrðar eða þýddar.
Texti á stöku stað óverulega skertur vegna skemmda á bl.
Útdráttur á latínu úr Corneliusi Agrippa (1649) og fleiri höfundum, en einnig minnisgreinar um ýmis efni, m.a. tónlist og dans — Ex Cornelii Agrippa notata anno 1649
„Ex Cornelii Agrippa: | notata. Anno 1649:“
Texti á stöku stað skertur vegna skemmda á blöðum, víða óverulega.
Um asna
„000000m asini“
Orðskviðir á latínu
Duodecem signa zodiaci
„Duodecem signa Zodiaci“
Hér eru ýmsir atburðir Biblíunnar tengdir tólf mánuðum stjörnuhringsins.
Vísuubrot og athugasemd um Zosimus páfa
Texti lítillega skertur vegna skemmda á blöðum.
Séra Guðmundar Erlendssonar — Fyrir þitt andlát og undir
„S. Gudmundar Ellendz|sonar:“
„Fyrer þitt anlat andlát og under“
Framan við er annálsgrein um fyrstu prentsmiðjuna í Þýskalandi.
Pápistanna hjáguðir og árnaðarmenn
„Papistanna hiaguder | og Arnadar menn:“
Texti lítillega skertur vegna skemmda á blöðum.
Aftan við stendur: „Gejme ozz Gud fyrir ollum villudőmum“.
Um kaþólska dýrlinga.
Lýsing á handriti
Seinni tíma blýantsblaðmerking 1-65 (1r-65r).
Tíu kver (á stöku stað er erfitt að greina hvort blöð eru stök eða hlutar af tvinni):
- Kver I: bl. 1-4, 2 tvinn.
- Kver II: bl. 5-10, 3 tvinn.
- Kver III: bl. 11-20, 5 tvinn.
- Kver IV: bl. 21-28, 4 tvinn.
- Kver V: bl. 29-32, 2 tvinn.
- Kver VI: bl. 33-40, 4 tvinn.
- Kver VII: bl. 41-44, 2 tvinn.
- Kver VIII: bl. 45-52, 4 tvinn.
- Kver IX: bl. 53-56, 2 tvinn.
- Kver X: bl. 57-65, 4 tvinn og stakt blað.
- Texti lítillega, stundum óverulega, skertur vegna skemmda á bl. 3r, 5, 14, 15v, 45v, 47v, 48r, 50r, 55v, 57v, 58v, 59r, 60r, 61r-v, 63v og 65r-v.
- Texti örlítið máður efst á 2v.
- Á stöku stað sést texti í gegn.
- Leturflötur er . Á bl. 62v-64r er skrifað þversum á blaðið.
- Línufjöldi er 7-29.
- Viðbætur og leiðréttingar á spássíum og inni í texta (sennilega með hendi skrifara): 2r-v, 3r, 19r, 45v, 47v og 54r.
- Ártal á spássíu: 3r.
- Síðari tíma tölumerking með blýanti: 16v (13), 44v (20) og 45r (21).
Band frá febrúar 1961 (206 mm x 87 mm x 16 mm). Spjöld og kjölur klædd gráleitum handunnum pappír. Tvö saurblöð úr bandi. Handritið liggur í öskju. Á fremra saurblað versó hefur Jón Helgason endurskrifað athugasemd Kålunds um blaðfjölda og skráningardag.
- Fastur seðill (196 mm x 81 mm) fremst með hendi Árna Magnússonar: „Olim Sr Jons Jonssonar ä Melum, nu mitt“. Seðillinn er í reynd tvinn og er aftara blaðið autt. Kålund fjallar um þetta eins og hluta af ytri frágangi („omslag“).
- Laus seðill frá Kaupmannahöfn um kveraskiptingu.
- Laus seðill frá Kaupmannahöfn um forvörslu.
Uppruni og ferill
Skrifað af séra Jóni Jónssyni á Melum á árunum 1620-1663 (Jón fæddist 1596 og lést 1663). Kålund tímasetur handritið til 17. aldar (Katalog (I) 1889:621).
Jón Jónsson á Melum átti fyrstur handritið, en síðar komst það í eigu Árna Magnússonar (sbr. seðil).
Á 6v er nafn og ártal: Jónas Daðason m.e.h. annó 1684.
Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 4. desember 1987.
Aðrar upplýsingar
- GI skráði 20. desember 2002.
- Kålund gekk frá handritinu til skráningar 28. apríl 1887 (Katalog (I) 1889:621-622 (nr. 1182)).
Viðgert og bundið af Birgitte Dall í febrúar 1961.
- Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
- Svart-hvítar ljósmyndir á Stofnun Árna Magnússonar, sem keypti þær af Arne Mann Nielsen 7. júlí 1972.
Notaskrá
| Höfundur | Titill | Ritstjóri / Útgefandi | Umfang |
|---|---|---|---|
| Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamling | ed. Kristian Kålund | ||
![[[missing key: General.more]]](/assets/ctx/1.8.5/images/lbslogosmallbw.gif "[[missing key: General.more]]"){kind=small}
Vefhringur 
