Manuscript Detail
ÍBR 1 4to
View ImagesJónsbók; Iceland, 1681
Lögbók Magnúsar kóngs. Íslendingum útgefin enn nú að nýju. Skrifuð á Hólum í Hjaltadal. Anno 1681. (3r)
Jónsbók er lögbók sem tók gildi 1281 og nefnd eftir Jóni Einarssyni (d. 1306). Jónsbók er til í fjölmörgum handritum. Varðveitt eru yfir 260 handrit. Sumar lagagreinarnar Jónsbókar eru enn í gildi. Þetta eintak var ritað á Hólum 1681, er á góðum pappír og með rúmum spássíum; snyrtilega skreytt með myndstöfum og yfirskrift í tveimur litum, bláum og rauðum. Bókahnútar í lok hvers kafla eru oft mjög glæsilegir. Teikningarnar tvær af Magnúsi Hákonarsyni konungi á síðunum á undan titilsíðunni kunna að virðast einfeldningslegar, en innihalda þó ljónið og öll önnur tákn valds konungs. Kaflarnir í Jónsbók einblína á landnotkun, hjáleigu, réttindi einstaklingsins, landbúnað, sjórétt, hjónabands- og sifjalög; og erfðalög, auk fátækralöggjafar og laga um þjófnað.
Jónsbók a book of laws, named after Jón Einarsson (d. 1306) who wrote a large part of its first manuscript, was issued in 1281 and became very popular. Even today it is preserved in over 260 copies of manuscripts and some of its sections are still valid. This copy is written in the bishopsite of Hólar in 1681 on quality paper with lavish margins neatly written with ornated capitals and headings in two colours, blue and red. Vignettes or tailpieces at end of chapters are sometimes quite magnificent. Two drawings of King Magnus Hakonarson on the pages ahead of the title page might be a bit naivistic but have got the lion and all the other symbols of the king’s power. Jónsbók's chapters focuses on use of land, tenancy, personal rights, farming, maritime law, marriage and family law, and inheritance, in addition to poor law and theft law.
Contents
“Lögbók Magnúsar kóngs”
“Magnúsar kóngs bréf”
“Magnús með Guðs miskunn … ”
“Þingfararbálkur og segir um alþingis skikkan og nefndarmenn”
“Friður og blessun vors herra …”
“Hér hefur Kristindómsbálk og segir um kristilega trú og um þá hlýðni er menn eiga að veita kóngi og byskupi”
“Það er upphaf laga vorra Íslendinga …”
“Hér hefur annan hlut lögbókar og segir um þegnskyldu við kóng og skattgjald”
“Í nafni vors herra …”
“Hér hefur mannehlgi, þriðja hlut lögbókar”
“Það er fyrst í mannhelgi vorri …”
“Hér hefur inn fjórða hlut lögbókar sem er um kvenna giftingar”
“Faðir og móðir skulu ráða giftingum dætra sinna …”
“Hér hefur almennilegt erfðatal”
“Sú fyrsta erfð …”
“Hér hefur framfærslubálk hvörir ómagar eiga með lögum fram að færa”
“Hver maður á fram að færa föður sinn og móður …”
“Hér hefur hinn fimmta hlut lögbókar sem er landabrigði”
“Hvar sem ungum manni tæmist land í erfð …”
“Hér hefur landsleigu bálk hinn VI. hlut lögbókar Íslendinga”
“Ef maður vill annars jörð leigja …”
“Hér ehfur rekabálk og segir um reka viða og hvala og annarra hluta”
“Hver maður á reka allan …”
“Hér hefur sjöunda hlut lögbókar og heitir kaupa bálkur”
“Það er nú því næst að …”
“Hér hefur áttunda hlut lögbókar og kallast farmannalög”
“Sú ein er lögleg fartekja en engin önnur …”
“Hér hefur níunda hlut lögbókar og kallast þjófabálkur”
“Það er nú því næst …”
“Hér hefur almennilegt registrum íslenskrar lögbókar”
Physical Description
Pappír.
Vatnsmerki.
Eldri blaðmerking með blýanti á 20. hverju blaði.
Handrit blaðmerkt með blýanti fyrir myndatöku.
- Eindálka.
- Leturflötur er 130 mm x 100 mm.
- Línufjöldi er 20.
- Griporð.
- Síðutitlar.
Ein hönd ; Óþekktur skrifari, léttiskrift.
Heilsíðumyndir á blöðum: 1v og 2r.
Skreytt titilsíða og skreyting umhverfis titil: 3r.
Upphafsstafir með mannamynd 7r, 17r, 75v, 77r.
Flúraði upphafsstafir mjög víða í rauðum, gulum og bláum litum, sjá 27r og 42v.
Bókahnútar: 6r, 16r, 25v, 28v, 53v, 59v, 76v, 88v, 97v, 150v, 162v, 181v, 198v, 211v og 226v.
Skrautbekkir við fyrirsagnir og upphaf texta, sjá t.d. 4r og 17r.
Skreyting við griporð, sjá: 31v
Sjá: Halldór Hermannsson, Icelandic illuminated manuscripts of the middle ages, Islandica 28 (1940), s. 23.
Band frá því um 1681 (205 mm x 165 mm x 48 mm).
Skinnband, tréspjöld klædd blindþrykktu brúnu skinni, með spennu. Upphleyptur kjölur. Horn og miðjuskjöldur úr málmi (látúni).Snið rauðýrð.
Límmiðar á kili.
History
Eigandi handrits: Þorleifur Halldórsson á Hrísum hefur átt handritið 1812: “Þessa bók á ég undir skrifaður en enginn annar. Til merkis mitt undir skrif nafn, Hrísum, dag. 2. maí 1812. Þorleifur Halldórsson.” (1r)
Guðmundur Einarsson sýsluskrifari, gaf Reykjavíkurdeild Hins íslenska bókmenntafélags 1865.
Áður ÍBR A. 5.
Landsbókasafn keypti handritasafn Reykjavíkurdeildar Hins íslenska bókmenntafélags 1901.
Additional
Bibliography
| Author | Title | Editor | Scope |
|---|---|---|---|
| Halldór Hermannsson | Illuminated manuscripts of the Jónsbók, Islandica | 1940; 28 |









