Handrit.is
 

Håndskrift detailjer

SÁM 28

Der er ingen billeder tilgængelige for dette håndskrift.

Sálma- og bænabók; Island, 1682-1750

Navn
Kolbeinn Grímsson ; Jöklaraskáld 
Stilling
Landman 
Roller
Digter 
Flere detaljer
Navn
Jón Magnússon ; eldri 
Fødselsdato
1601 
Dødsdato
1675 
Stilling
Præst 
Roller
Forfatter; Digter; Skriver; Korrespondent 
Flere detaljer
Navn
Guðmundur Erlendsson 
Fødselsdato
1595 
Dødsdato
21. marts 1670 
Stilling
Præst 
Roller
Digter; Forfatter 
Flere detaljer
Navn
Jón Konráðsson 
Fødselsdato
14. oktober 1772 
Dødsdato
8. oktober 1850 
Stilling
Præst 
Roller
Ubestemt; Skriver; Ejer; Forfatter; Korrespondent 
Flere detaljer
Navn
Þórunn Sigurðardóttir 
Fødselsdato
14. januar 1954 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer

Indhold

1(1r-31r)
Nokkrir sálmar sem syngjast mega kvöld og morgna um vikuna ortir af Kolbeini ...
Rubrik

„Nokkrir sálmar sem syngjast mega kvöld og morgna um vikuna ortir af Kolbeini Grímssyni og sr. Jóni Magnússyni“

Bemærkning

Skrifað eftir bók sem prentuð var á Hólum í Hjaltadal 1682.

Kolbeinn Grímsson. Nokkrir sálmar sem syngjast mega kvöld og morgna um alla vikuna. Ortir af Kolbeini Grímssyni, út af bænabók D. Johannis Havermann. Ljósprentað af Lithoprent í Reykjavík 1946.

Á bl. 36v í prentuðu bókinni byrja sálmar sr. Jóns Magnússonar í Laufási.

1.1(1r-4v)
Sunnudags morgunsálmur. Með lag: Jesús Guðsson ein[getinn]
Rubrik

„Sunnudags morgunsálmur. Með lag: Jesús Guðsson ein[getinn]“

Begynder

Herra himneski faðir …

Melodi

Jesús Guðsson eingetinn

Ender

„… af innstu hugarins hýrð.“

1.2(4v-8r)
Kvöldsálmur á sunnudag. Tón: Væri nú Guð [oss ekki hjá]
Rubrik

„Kvöldsálmur á sunnudag. Tón: Væri nú Guð [oss ekki hjá]“

Begynder

Voldugur Jesús verndin mín …

Melodi

Væri nú Guð oss ekki hjá

Ender

„… Amen það sérhvör syngi.“

1.3(8r-10v)
Mánudags morgunsálmur. Með tón: Herra Guð í himinríki
Rubrik

„Mánudags morgunsálmur. Með tón: Herra Guð í himinríki“

Begynder

Ég þakka þér af hjarta og hug …

Melodi

Herra Guð í himinríki

Ender

„… af öllum skepnum amen.“

Bemærkning

1.4(10v-12r)
Mánudags kvöldsálmur. Tón: Lifandi Guð, þ[ú lít þar á]
Rubrik

„Mánudags kvöldsálmur. Tón: Lifandi Guð, þ[ú lít þar á]“

Begynder

Lifandi drottinn lít til mín …

Melodi

Lifandi Guð, þú lít þar á

Ender

„… lof sé þér utan enda.“

1.5(12r-13v)
Þriðjudags morgunsálmur. Tón: Einn herra ég b[est] æ[tti]
Rubrik

„Þriðjudags morgunsálmur. Tón: Einn herra ég b[est] æ[tti]“

Begynder

Hjarta minn, hugur og sinni …

Melodi

Einn herra ég best ætti

Ender

„… það verði og ætíð sé.“

1.6(14r-15v)
Þriðjudags kvöldsálmur. Tón: Væri nú Guð oss e[kki hjá]
Rubrik

„Þriðjudags kvöldsálmur. Tón: Væri nú Guð oss e[kki hjá]“

Begynder

Hjálparinn aumra heyr þú mig …

Melodi

Væri nú Guð oss ekki hjá

Ender

„… söngvísu svo læt falla.“

1.7(15v-17r)
Miðvikudags morgunsálmur. Tón: Ó, hvað forlengir öndu mín eftir Guð
Rubrik

„Miðvikudags morgunsálmur. Tón: Ó, hvað forlengir öndu mín eftir Guð“

Begynder

Guð mér í hjarta gef þá náð …

Melodi

Ó, hvað forlengir öndu mín eftir Guð

Ender

„… bænheyr mig sálar brúðguminn.“

1.8(17r-19v)
Miðvikudags kvöldsálmur. Tón: Eins og sitt barn f[aðir ástargjarn]
Rubrik

„Miðvikudags kvöldsálmur. Tón: Eins og sitt barn f[aðir ástargjarn]“

Begynder

Fel ég mig nú með fastri trú …

Melodi

Eins og sitt barn / faðir ástargjarn

Ender

„… amen látum svo standa.“

1.9(19v-22r)
Fimmtudags morgunsálmur. Tón: Guð miskunni nú öllum oss
Rubrik

„Fimmtudags morgunsálmur. Tón: Guð miskunni nú öllum oss“

Begynder

Lifandi Guð að heiðri hár …

Melodi

Guð miskunni nú öllum oss

Ender

„… blessaður um aldir alda.“

1.10(22r-24r)
Fimmtudags kvöldsálmur. Tón: Gæskur[íkasti] g[ræðari] m[inn]
Rubrik

„Fimmtudags kvöldsálmur. Tón: Gæskur[íkasti] g[ræðari] m[inn]“

Begynder

Ó, Jesú hæsti herra minn …

Melodi

Gæskuríkasti græðari minn

Ender

„… haf þú mig heim í himnaríki.“

1.11(24v-25r)
Föstudags morgunsálmur. Tón: Eilífur Guð og faðir kær
Rubrik

„Föstudags morgunsálmur. Tón: Eilífur Guð og faðir kær“

Begynder

Heilagur andi huggarinn sæll …

Melodi

Eilífur Guð og faðir kær

Ender

„… fyrir mig eilíft gott útvegandi.“

1.12(25v-26v)
Föstudags kvöldsálmur. Tón: Ó, hvað forlengir öndu mína
Rubrik

„Föstudags kvöldsálmur. Tón: Ó, hvað forlengir öndu mína“

Begynder

Sætasti Jesú sonur Guðs …

Melodi

Ó, hvað forlengir öndu mína

Ender

„… Eilíflega og einnin hér.“

1.13(26v-28r)
Laugardags morgunsálmur. Tón: Herra Guð í himnaríki
Rubrik

„Laugardags morgunsálmur. Tón: Herra Guð í himnaríki“

Begynder

Þér sé lof sagt með æru og akt …

Melodi

Herra Guð í himnaríki

Ender

„… lát hjá þér sálu mína.“

1.14(28v-30v)
Laugardags kvöldsálmur. Tón: Gæskuríkasti græðari minn
Rubrik

„Laugardags kvöldsálmur. Tón: Gæskuríkasti græðari minn“

Begynder

Tak þér fyrir sinni sála mín …

Melodi

Gæskuríkasti græðari minn

Ender

„… að margfalda Jesús þitt lof um aldir alda.“

1.15(30v-31r)
Morgunsálmur á mánudag. Tón: Náttúran öll og eðli manns
Rubrik

„Morgunsálmur á mánudag. Tón: Náttúran öll og eðli manns“

Begynder

Himneski Guð og herra minn …

Melodi

Náttúran öll og eðli manns

Ender

„… yfir oss eigna láta.“

Bemærkning

Einungis 2 fyrstu erindin. Þetta er þriðji sálmurinn í prentaða kverinu.

Á eftir fara 2 vísur (bl. 31r) sem virðast tilheyra sálminum við fyrstu sýn en óvíst er hvaðan þær eru.

2(31r-v)
Vers á sumardaginn f[yrsta]
Rubrik

„Vers á sumardaginn f[yrsta]“

Begynder

Eilíft þakklæti á þér sé …

Ender

„… öllum í sumargjöf.“

3(31v)
Vers á páskadaginn
Rubrik

„Vers á páskadaginn“

Begynder

Sigurvegarinn sæll vert þú …

Ender

„… syngjum um eilíf ár.“

4(32r-33r)
Morgunsálmur
Rubrik

„Morgunsálmur“

Begynder

Blessaða þrenning blessuð sé …

Ender

„… heyr mig faðir kæri.“

5(33r-34v)
Kvöldsálmur
Rubrik

„Kvöldsálmur“

Begynder

Ó, Guð, sem geymir Ísrael …

Ender

„… blessuð verður oss hvíldin þá.“

Bemærkning

6(34v-37r)
Sjáðu ég kem og kveina
Rubrik

„Einn fagur sálmur. Tón: Konung Davíð sem kenndi“

Begynder

Sjáðu ég kem og kveina …

Melodi

Konung Davíð sem kenndi

Ender

„… heyr mig af himnastól.“

Bemærkning

Enginn höfundur er nefndur hér en sálmurinn er í kvæðabókum sr. Guðmundar Erlendssonar (JS 232 4to og Lbs 1055 4to).

7(37r-v)
Þakkargjörð
Rubrik

„Ein almennilega þakkargjörð á morgna“

Begynder

Þakkir gjöri ég þér …

Ender

„… djöfullinn fái ekkert vald á mér. Amen.“

Bemærkning

7(37v-38r)
Þakkargjörð
Rubrik

„Önnur þakkargjörð á kvöld“

Begynder

Þakkir gjöri ég þér …

Ender

„… djöfullinn fái ekkert vald yfir mér. Amen.“

Bemærkning

8(38r-39r)
Ferðabæn
Rubrik

„Ein bæn nær maður vill ferðast til lands eður vatns“

Begynder

Ó, herra Jesú Christi, þú sem ert einn sannur maður …

Ender

„… aftur komi til míns húss og heimilis. Amen.“

9(Bl. 39r-v)
Ferðabæn
Rubrik

„Önnur reisubæn“

Begynder

Almáttugi og góði Guð, fyrir hvörs augliti …

Ender

„… óskaddað og vel bevarað. Amen.“

Bemærkning

9(40r-42r)
Ein góð bæn sem lesast má daglega
Rubrik

„Ein góð bæn sem lesast má daglega“

Begynder

Ó, þú almáttugi herra Guð, með því að þú ert Guð …

Ender

„… sem mína sál svo vel huggað hefur, amen.“

10(42v-44r)
Bæn
Begynder

Ó, þú minn góði og sæti himneski faðir …

Ender

„… þú leyst hefur mína sál. Amen.“

Bemærkning

Fyrirsögn vantar.

11(44v-45r)
Bæn
Begynder

Hjálpa mér drottinn Jesú að ég á minni bæn haldi …

Ender

„… og útgangi nú héðan af og að eilífu.“

Bemærkning

Fyrirsögn vantar.

12(45v-46v)
Bæn
Rubrik

„Ein góð bæn um syndanna fyrirgefning“

Begynder

Aví, vér erum allir syndugir …

Ender

„… í Jesú náðar nafni. Amen.“

13(46v-49v)
Langar mig í lífshöll
Forfatter

[Bjarni Jónsson skáldi]

Rubrik

„Ein gömul góð söngvísa, um eymd þessa stundlega lífs, og sælu eilífs lífs, með einum almennilegum tón“

Begynder

Langar mig í lífshöll …

Ender

„… drottni sé dýrð há.“

Bemærkning

Sálmurinn er engum eignaður í handritinu en hann er víða eignaður Bjarna skálda.

14(50r-52r)
Bæn
Rubrik

„Ein bæn til herrans Kristum í hvörri hjarta mannsins meðkennir sína synd og biður um syndanna fyrirgefning“

Begynder

Herra Jesú Kristi, minn trúfasti lausnari …

Ender

„… fyrir kraft og hjástoð þíns heilaga anda. Amen.“

15(52r-54r)
Bæn
Rubrik

„Ein huggunarsamleg bæn í hvörri maður hugleiðir og klagar hvörsu hann með sínum syndum sé sök og efni til pínu og píslar Jesú Kristi og huggar sig þó við hans náð og miskunn“

Begynder

Ó, herra Jesú, hvað hefur þú unnið til …

Ender

„… lofa og dýrka þig hér stundlega en annars heims eilíflega.“

16(54r-56r)
Bæn
Rubrik

„Ein hugarlátleg bæn til herrans Kristi um fyrirgefningu syndanna og um nýtt kristilegt framferði“

Begynder

Jesú Kristi, þú eilífa orð föðursins …

Ender

„… þín boðorð mér jafnan fyrir augum hafi. Amen.“

17(56r-58r)
Bæn til Guðs h. anda
Rubrik

„Bæn til Guðs h. anda“

Begynder

Drottinn Guð, heilagur andi, þú almáttugi huggari …

Ender

„… og hér lifir og ríkir að eilífu amen.“

18(58r-60r)
Bæn
Rubrik

„Ein önnur bæn til Guðs heilags anda að hann vildi hreinsa vor hjörtu, uppfylla þau með huggun Jesú Kristi, og halda þeim við rétta trú, og eitt nýtt og gott og guðlegt framferði“

Begynder

Drottinn Guð heilagur andi kom þú og hreinsa mitt saurugt hjarta …

Ender

„… hafi minn Guð mér fyrir augum. Amen.“

19(60r-62v)
Bæn
Rubrik

„Ein góð bæn í hvörri mannsins hjarta slær frá sér jarðlegum hlutum, huggar sig með vissri von og biður að Guð vilji auka trúna, og miskunnsamlega varðveita sig til æfiloka“

Begynder

Eilífur Guð, elskulegur faðir, gef þú að sál mín hugsi um þig …

Ender

„… og prísa þitt dýrðarlega veldi að eilífu amen.“

20(62v-65v)
Bæn
Rubrik

„Ein ágæt bæn í hvörri að sorgfull sál mannsins hugsar um sína heimferð, og snýr hugferði sínu frá jarðneskum hlutum“

Begynder

Drottinn Jesú, þú góði Jesú, þú mildi Jesú …

Ender

„… og þínu grænu listilegu haglendi eilíflega amen.“

21(66r-67v)
Bæn
Rubrik

„Enn ein dagleg bæn í hvörri að sorgfull sál manns andvarpar og lætur sig forlengja að fara úr þessari vondri og aumri veröldu“

Begynder

Ó, þú góði, sæti, mildi og miskunnarfulli …

Ender

„… vort heimili er á himnum.“

22(67v-71r)
Bæn
Rubrik

„Ein önnur dagleg bæn og forlenging og andvarpan kristins manns sálar eftir eilífu lífi“

Begynder

Vei mér að ég er framandi í bland Mesak …

Ender

„… sá sem lifir og ríkir einn sannur Guð frá eilífð til eilífðar. Amen.“

23(71v-73v)
Bæn
Rubrik

„Ein dagleg bæn, með hvörri maður bífalar sig undir Guðs náðuga vernd og varðveislu“

Begynder

Almáttugur Guð, elskulegi faðir, kenn þú mér að gjöra það þér er þægilegt …

Ender

„… og fyrir öllum mínum óvinum sýnilegum og ósýnilegum. Amen.“

24(73v-76v)
Bæn
Rubrik

„Ein bæn í hvörri rétttrúaður maður þakkar Guði fyrir mildilega varðveislu fyrir djöflinum, og biður enn framar meir um hjálp og hjástoð Guðs“

Begynder

Herra almáttugur eilífur Guð, hvörsu oft hefur þú mig miskunnsamlega varðveitt …

Ender

„… sem heiminn og himna gjörði.“

25(76v-80r)
Bæn
Rubrik

„Ein fagurleg þakkargjörð fyrir það að Guð gefur oss sína heilögu engla til verndar og varðveislu“

Begynder

Almáttugur Guð, hvörsu háleitlega hefur þú elskað mig …

Ender

„… þínu nafni sé lof og heiður að eilífu. Amen.“

26(80r-81v)
Bæn
Rubrik

„Ein guðrækileg bæn um sáluga dauðastund“

Begynder

Ó, sæti herra Jesú Kristi, þú eilífur geisli föðursins …

Ender

„… minn Guð og drottinn sannleiksins. Amen.“

27(81v-82v)
Bæn
Rubrik

„Ein önnur bæn á sóttarsænginni og í dauðans neyð“

Begynder

Minn Guð, minn Guð, mín miskunn, mitt hæli og athvarf …

Ender

„… lifir og ríkir sannur Guð að eilífu. Amen.“

28(82v-83r)
Bæn
Rubrik

„Enn ein ágætleg bæn fyrir hryggðarfulla og sjúka manneskju hvörja eð langar eftir að sjá son Guðs“

Begynder

Minn Guð, þú sem mig hefur skapað …

Ender

„… og skoða þitt dýrðarsamlega andlit. Amen.“

29(83v-86r)
Bæn
Rubrik

„Ein hjartanleg forlenging sorgfullrar sálar eftir Jerúsalem sem þar er uppi“

Begynder

Jerúsalem, vor móðir, þú heilaga borg …

Ender

„… og hvar ég er, þar skal og vera minn þénari.“

30(86r-91r)
Bæn
Rubrik

„Ein guðrækileg bæn í hvörri hryggðarfullt hjarta huggar sig af fögnuði eilífs lífs og hefur hjartanlega forlenging eftir því“

Begynder

Svo sem hjörturinn girnist ferskt vatnið …

Ender

„… frá eymdum og háskasemdum þessa lífs og komnir eru í þinn fögnuð. Amen.“

31(91r-93v)
Bæn
Rubrik

„Ein ágætleg undirvísan í hvörri hjartað mannsins upphvetur og brýnir sig til að bera Jesú Christí kross með fagnaði og huggar sig við eilífan himnaríkis fögnuð“

Begynder

Vertu þolinmóð, sála mín, þegar drottinn leggur nokkuð þungt uppá þig …

Ender

„… hana fyrr en seinna að fá og öðlast. Amen.“

32(93v-97r)
Bæn
Rubrik

„Ein önnur ágæt bæn í hvörri rétttrúað hjarta yfirvegur alla þessa heims gleði, og finnur að hún er hégómi, og alls ekkert að reikna í hjá fögnuði og gleði eilífs lífs“

Begynder

Þú maður, hvað ástundar þú? …

Ender

„… í hjá þessum þínum himneskum gæðum og auðæfum.“

33(97r-99v)
Bæn
Rubrik

„Ein hjartnæm áminning, hins heilaga Bernharðs, að hvör og einn kristinn maður lifi svo þessa heims að hann megi annars heims lifa í eilífri dýrð“

Begynder

Aví, minn herra og Guð, hvörsu aumlega hefi eg minn aldur alið …

Ender

„… kenn þú oss að hugsa að vér hljótum að deyja svo að vér verðum forsjálir. Amen.“

34(100r-102v)
Bæn
Rubrik

„Enn ein hjartnæm bæn og forlenging eftir eilífu lífi“

Begynder

Ó, hvað sæl er sú sál sem leyst er úr þessu veraldar lífi …

Ender

„… og prísa hans dýrðarsamasta nafn. Amen.“

35(Bl. 102v-105r)
Bæn
Rubrik

„Enn ein bæn, þar inni maður hugleiðir himnaríkis dýrð og lætur sig langa þar eftir“

Begynder

Ó það eilífa líf. Ó dýrðarsamlegt líf …

Ender

„… ég ekki framar meir minnast á eymd og vesöld þessa auma eymdar lífs.“

36(105v-107v)
Bæn
Rubrik

„Ein ágæt og hugarlátleg undirvísun hvörnin að sérhvörs kristins manns hjarta skal hugleiða dýrð og fögnuð eilífs lífs og stunda þar eftir“

Begynder

Mín sál, tak þig upp, forsóma þig ekki …

Ender

„… og aldrei eyra heyrt og aldrei hefur …“

Bemærkning

Vantar aftan af.

Fysisk Beskrivelse / Kodikologi

Materiale

Pappír.

Antal blade
107 blöð (133 mm x 80 mm).
Foliering

Síðari tíma blaðmerking 1-107.

Lægfordeling

11 kver:

  • Kver I: bl. 1-14, 7 tvinn.
  • Kver II: bl. 15-28, 7 tvinn.
  • Kver III: bl. 29-31, stakt blað og 1 tvinn
  • Kver IV: bl. 32-39, 4 tvinn.
  • Kver V: bl. 40-43, 2 tvinn.
  • Kver VI: bl. 44-49, 3 tvinn.
  • Kver VII: bl. 50-61, 6 tvinn.
  • Kver VIII: bl. 62-73, 6 tvinn.
  • Kver IX: bl. 74-85, 6 tvinn.
  • Kver X: bl. 86-97, 6 tvinn.
  • Kver XI: bl. 98-107, 5 tvinn.

Tilstand

  • Vantar aftan af handritinu.
  • Bl. 7r: Stór blettur en skrifað í kringum hann.
  • Bl. 40v og 41r hafa orðið fyrir vatnsskemmdum efst á blöðunum en textinn er þó læsilegur.
  • Nokkur kver hafa losnað úr bandi.

Layout
  • Eindálka.

  • Leturflötur er null mm x null mm

  • Griporð.

  • Síðasta málsgrein endar í totu á bl. 99v, 105r.
Skrift
[Decoration]

Pennaskreyttir upphafsstafir víða.

Pennaflúr efst á bl. 1r, neðst á bl. 40v-43v, 44v, 45v-49v (e.t.v. skorið neðan af bl. 44r og 45r). Fyrirsögn endar í totu: Bl. 58r, 86r, 91r, 93v, 97r, 100r, 102v, 105v. Örlítið flúr niður úr griporði: bl. 88v-91v, 94r-107v.

Tilføjet materiale

Spássíukrot á bl. 1r, 2r, 32r, 34r, 39v, 50r, 107v.

Indbinding

Skinnbandi slegið um tréspjöld, þrykkt og með upphleyptum kili. Rákir þversum og langsum framan á kápu og blómamynstur þrykkt á miðju og öll horn (131 mm x 80 mm x 25 mm). Óvíst er um aldur bands en gæti verið samtíma handriti. Slitur úr sendibréfi límt innan á fremri kápu og stílað á sr. Jón Konráðsson. Á sendibréfið hefur verið krotað „Virðuglegum heiðursmanni Jóni Jónsson“.

Vedlagt materiale

Sendibréf frá gefendum til Handritastofnunar Íslands, dagsett 2, Orchard Brae, Edinburgh, 4., 19. des. 1967.

Historie og herkomst

Proveniens

Handritið var skrifað á Íslandi post 1682 (sbr. prentun vikusálma Kolbeins Grímssonar og sr. Jóns Magnússonar), líklega ekki síðar en um miðja 18. öld.

Herkomst

Nafnið Guðrún kemur fyrir á bl. 2r og Jón Gíslason á bl. 34r og 107v og ártalið 1813 á fyrra blaðinu.

Erhvervelse

Handritastofnun Íslands fékk að gjöf frá Ingibjörgu og Sigursteini Magnússon í Edinborg 19. desember 1967.

[Additional]

[Record History]

ÞS tölvuskráði handritið 27.-29. maí 2008 og lagfærði í júní 2010.

Bibliografi

ForfatterTitelRedaktørOmfang
Kolbeinn Grímsson. Nokkrir sálmar sem syngjast mega kvöld og morgna um alla vikuna. Ortir af Kolbeini Grímssyni, út af bænabók D. Johannis Havermann. Ljósprentað af Lithoprent í Reykjavík 1946.
« »