Håndskrift detailjer
AM 622 4to
Der er ingen billeder tilgængelige for dette håndskrift.
Helgikvæði; Island, 1549
LATIN SMALL LETTER O WITH CURLSpecieltegn vises nær det originale form.
LATIN CAPITAL LETTER O WITH CURLSpecieltegn vises nær det originale form.
Indhold
Ingen titel
„Ave funda Dauidis que Goliam perstrauerat …“
Latin
Ingen titel
„Congaudeat tua fidelium …“
Latin
Ingen titel
„O Maria generosa mater regis et filia …“
Latin
Ingen titel
„Benedicite tres personas trinitatis …“
Latin
Ingen titel
„Diuinum mister[ooooo]odo declarat …“
Latin
Ingen titel
„Jesus Kristus nostra salus …“
Latin
Ingen titel
„Vintur og frost það kemur með ís og horror …“
Islandsk
Ingen titel
„… með prís og decor …“
Fyrstu orðin hafa trosnað af.
Islandsk
Latin
Ingen titel
„Pater dei lumen rei peruia …“
Latin
Ingen titel
„Pu[oo] nobilis nascit rector ange …“
Latin
Ingen titel
„Maria ros coelorus? flos …“
Latin
Ingen titel
„… fructife ooons oogoo fronduit et floris …“
Latin
Islandsk
Ingen titel
„Cece? mundi gaudium ecce ialus gentrum …“
Latin
Islandsk
Ingen titel
„Auid quedam domina vallde potens et clava …“
Kvæðið endar á lágþýsku en er annars á latínu.
Islandsk (primært); Tysk
Ingen titel
„… dig vid din søn Christum …“
Fyrstu orðin hafa trosnað af.
Lútherskur sálmur.
Dansk
Tafla yfir sunnudagaguðspjöll
„Mors tua …“
Latin
Um helgidaga ársins
„Minnstu að [á] heilu árinu eru þrettán sunnudagar …“
Islandsk
Skrá yfir bækur Biblíunnar
„Bækur hins gamla lögmálsins“
„Bækur hins nýja lögmálsins“
Í þremur dálkum.
Islandsk
Drykkjuvísa
„Mihi est propositum in taberna mori …“
Latin
Ingen titel
„Dies est laetitiæ in ortri regali …“
Latin
Lied von König Ludwig von Ungarn
„Klecklick so wille wÿ heuenn an vnde syngenn …“
Tysk
Ingen titel
„Sallat scolaris cotio in hoc commnio …“
Latin
Ingen titel
„Amor patris et filii …“
Latin
Ingen titel
„Sol sol nastitur de virgine …“
Bl. 11 upprunalega autt utan 5 línur (4 nótnalínur og 1 texta) efst á rektósíðu.
Latin
Lilja
„Hér hefur Lilju bróður Eysteins“
„Almáttugur Guð allra stétta …“
„… víst ef léki á dominus tecum. Amen“
Milska
„Hér hefur Rósu sem Sigurður blindur hefur kveðið “
„Faðir vor Kristur fríður hinn hæsti …“
„… endann fel eg nú guði á hendi. Amen“
Röng yfirskrift.
Rósa
„Maríu vísur“
„Faðir og son á hæstum hæðum …“
„… enda fel eg svo guði á hendi. Amen“
Óheil, vantar tvö bl. (frá erindi 109, línu 3-133, línu 6).
Síðari tíma fyrirsögn.
Píslarkross
„Græðarinn lýðs og landa …“
„… svo endist vísan mín. Amen“
Kvæðið er kallað Píslarkross í Katalog II 1894 og hjá Jóni Þorkelssyni 1888:46
Adams óður
„Allra hlutanna er upphaf …“
„… frá föður himna …“
Vantar aftan af.
Ellikvæði
„oooins lætur hún allan dofna …“
„… um allan aldur alda. Amen“
Vantar framan af.
Kvæðasafn 1922-27:251-256
Píslargrátur — Krossgrátur
„Krossgrátur“
„Faðir vor Kristur í friðinum hæsta …“
„… guði í vald um aldir alda. Amen“
Á efri spássíu með 17. aldar hendi: „Píslargrátur bps Jóns“
Á eftir kvæðinu hefur texti verið skafinn burtu (neðri hluti bl. 53v).
Gimsteinn
„Hér hefur upp krossdrápu Halls prests“
„Heyr ilmanda hjartans yndi …“
„… send um alla veröld án enda.“
Heiti kvæðisins kemur fyrir í lokaerindi.
Skrifarinn hefur víða bætt við klausum á latínu sem vísa til innihalds kvæðisins, einkum á neðri spássíu og í lokin.
Maríuvísur
„Maríu vísur Halls prests“
„Sælust sjóvar stjarna …“
„… eg læt svo fræðið falla.“
Fyrirsögnin er ólæsileg en Árni Magnússon skrifar hana aftur á spássíu.
Mikaelsflokkur
„Hér hefur Michaelsflokk Halls prests“
„Óðar gef þú upphaf …“
„… blífa nú og að eilífu.“
Kvæðasafn 1922-27:370-85.
Nikulásdrápa
„Hér hefur Nikulásdrápu Halls prests“
„Í nafni Guðs vil ég upphaf efna …“
„… svo blífi þær að eilífu. Amen“
Náð
„Heyr mildingur allra alda …“
„… enda fel eg svo þér á hendi. Amen“
Heiti kvæðisins kemur fyrir í lokaerindi.
Maríublóm
„Vísur af o bone Jesú: hefur Hallur p. Ögmundsson erind[jn ort?]“
„Heyr mig, Jesú, hjálparinn mætur …“
„… göfuglig hjálparbry[nja] …“
Einungis upphaf, endar í 11. erindi, 2. ljóðlínu.
Fysisk Beskrivelse / Kodikologi
Síðari tíma blaðsíðumerking með bleki, 1-178.
Ellefu kver, auk 6 stakra blaða og tvinns:
- Kver I: 8 blöð, 4 tvinn.
- 3 stök blöð.
- Kver II: 8 blöð, 4 tvinn.
- Kver III: 8 blöð, 4 tvinn.
- Kver IV: 8 blöð, 4 tvinn.
- Kver V: 6 blöð, 3 tvinn.
- Kver VI: 8 blöð, 4 tvinn.
- 3 stök blöð
- Tvinn: 2 blöð
- Kver VII: 8 blöð, 4 tvinn.
- Kver VIII: 6 blöð, 3 tvinn.
- Kver IX: 6 blöð, 3 tvinn.
- Kver X: 8 blöð, 4 tvinn.
- Kver XI: 8 blöð, 4 tvinn.
- Stakt blað (leifar af aftasta kveri handritsins).
- Á eftir bl. 38 vantar tvö blöð, á eftir bl. 46 vantar blað/blöð, einnig vantar aftan af handritinu.
- Texti á neðri hluta 53v skafinn burt.
- Texti sumra blaða skertur vegna fúa, einkum við kjöl.
- Strikað yfir texta á 90r-v.
- Eindálka.
- Leturflötur er 112-117 mm x 92-95 mm.
- Línufjöldi er að jafnaði 24.
- Stafir víða dregnir út úr leturfleti.
Með hendi séra Gísla Jónssonar í Selárdal, síðar Skálholtsbiskups, síðléttiskrift.
Spássíumynd af konu neðst á 49v.
Upphafsstafir kvæða pennaflúraðir, sums staðar með laufskreytingum og skreyttir með rauðu og grænu bleki, skrautlegastir á 1v, 12r, 21r, 29r, 48v, 56v, 66v.
Stórir pennaflúraðir upphafsstafir víða (sums staðar með laufskreytingum, annars staðar fylltir), skrautlegastir á 25v, 26v, 33v, 39r, 45r, 58v, 76v, 77r-v, 78v, 81v.
Fyrirsagnir oft rauðritaðar.
Krossar af ýmsum stærðum og gerðum víða á spássíum, t.d. 1v, 14r-18v, 23r-26r, 33r-37r, 51v, 56v, 57v-58v, 59v-60r, 75r-77v, 83r-86r.
Flúr á neðri spássíu 36v-37r, 59v, 63r, 65r, 69v, 87v.
Bendill á 2v.
Nótur á 1r-5r, 6v-7v, 8v-11r.
- Bl. 1-11 gætu verið innskotsblöð.
- Á 11r-v hefur íslensku fornkvæði verið bætt við með 17. aldar hendi, Svenska vísan hún er sig svo löng.
- Spássíugreinar, athugasemdir og pennakrot á 2r 4r, 11v-12v, 13r, 19v, 22v, 24r, 26r-v, 28v, 41v, 42v, 43r, 45r, 47v, 48r, 49r, 57r, 59r, 66r-v, 68r (leiðr.), 90v (nöfn vikudaga).
- Latneskar biblíuklausur á neðri spássíu 54r-67r, 77v-78r, 84r.
- Fyrirsagnir með hendi Árna Magnússonar á spássíum 12r, 47r, 54r, 66v, 68r, 73r, m.a.h. á 39r, 48v.
- Tölustafir á ytri spássíu 80r-81v.
- Áherslumerki á stöku stað, t.d. á 4v, 6r.
Band frá febrúar 1972 (182 mm x 155 mm x 80 mm). Leður á kili og hornum, pappaspjöld klædd fínofnum líndúki. Saumað á móttök. Saurbl. í bandi. Handritið liggur í öskju.
15 fastir seðlar með hendi Árna Magnússonar:
- Seðill 1 (159 mm x 105 mm) „fra Þorde Petursyne ä Holme oeg true til eignar. No 622. boken hefur til forna ätt heima ä Sudur reykium i Mosfellzsveit.“
- Seðill 2 (126 mm x 98 mm) „Helga Gisladottir saugd er a þessa bok......faudur minum Gisla Jonssyne p. anno Domini 1549. þetta stendur framanä bokinni. ä spatiunne stendur i einum stad: Eg ä heima ä Reykium, seiger skeiddan. “
- Seðill 3 (160 mm x 110 mm) „hiä Þorde Peturssyne ä Holme [nu hiä mier] bk i litlu 4to. þar ä varæ odæ Latinæ, Danicæ, germanicæ; svenska visan hun er sig so laung. maurg er mannsins pina. hver ei sver ei sialigt vif. hæc manu recentiore. Lilia brodur Eysteins [yfirstrikad: Rosa Sigurdar Blinda] (oc) incipit: Fadir vor Kristur fridr hinn hæste, fyrr smidandi attir tid. þetta er Rosa. Mariuvisur: fader og son ä fæstum fædum. eru langar. Grædarinn lydz og landa. allra hluta er upphafi ord Elleqvæda Jonns Hallzsonar. Pislargratur biskups Jons (kallast þar Krossgratur. incipit: fader var kristur i fridinum Dæglur: gaf eg mig allan grædara mïnum. manu recenti. kvædi um Olaf Halga. Kotldræmur. manu recenti. Krossdrapa hallz prestz. er long. Michaelisflockur hallz prestz. Michaelisdrapa Hallz prestz Heijr milldingur allra allda.“
- Seðill 4 (159 mm x 106 mm) „0] hier hefur Rosu sem Sigurdur blindur hefur kuedit. absque dubio ad imitationem Liliu. [fyrir neðan:] Bokin er komin til Þordar Peturssonar ä Holme, fra Sudur Reykium i Mosfellzsveit.“
- Seðill 5 (milli bl. 22v og 23r, 122 mm x 59 mm) „þessa Liliu hefi eg sialfur uppskrifad, vantar ad conferera. hier hefur Liliu brodur Eysteins Einarssonar. Eins er olldungis olæselegt og epter gátu alleina. enn eitthvad hefe þar ritad vered.“
- Seðill 6 (165 mm x 106 mm) „J þessum papisku qvædum er margt plusqvam superstitiosum, og samt penitus impium. Eru þau giórt skommu fyrer reformationem, þä notitia var so sem under lok lidin i Jslandi.“
- Seðill 7 (122 mm x 81 mm) „þesse pislargratur er afcopieradur“
- Seðill 8 (163 mm x 103 mm) „NB. Ef biskup Jon er uere athor [yfirstrikad: þessa quædes] pislagräts, þä er þad elldra enn 1549. þvi þad árstal stendur framan ä bokinne. mig minner Biórn ä Skadz ä sege, biskup Jon hafe qvedid pislargrät i Skalhollte i fangelse. Er þad ä þennann mata ecki satt.“
- Seðill 9 (137 mm x 106 mm) „hier voru inn a mille i bokinne: Dæglum partur med annarre hende og nyarri enn bokin. illa skrifad. Olafs konungs visur med andstygdar hende. Abotavisur med nyrre hende vidvæningslegin. Kotludraumur med [yfirstrikad: somu nyrre] oliku hende sem a Dæglunum vantar vid undan. Dæglurnar og halfar Olafs visur, voru ritadar ä þad gamla pergamented, sem audt hefdi vered lated aptanvid prslargrat. Eptri parturinn af Olafsvisum og hitt annad var ritad ä öhraseslegt pergament, sem hier hafdi vered fest inn ä mille arkanna, þegar bokin hefe umbundin vered, NB um bundinn. þvi sama slags var innfestingen ä þessu [yfirstrikad: nyia] auka arke, sem ä allri bokinne i þessu nya auki sem i hinum ollum #“
- Seðill 10 (98 mm x 81 mm) „þetta er þad kvædi sem menn almennilega kalla Gimstein. þad heiter og so med rettu, vide pag. m. 64. in calce Carminis.“
- Seðill 11 (134 mm x 104 mm) „# banded ä bokinne mun vera sier um de anno 1549. enn bokin sialf nockru elldre, þo ecki myklu, sem af skriftinne er ad sia.“
- Seðill 12 (150 mm x 95 mm) „Hedan fra er bokin afskrifud ut til enda.“
- Seðill 13 (158 mm x 107 mm) „Hallur prestur author Kroßdrapu edur Gimsteins hefur vered Ogmundz son, vide ä þeim lausu blodum bak i bokinne fra Holmi sem Krossdrapa er ä. Krossdrapa þesse er giord epter 1400. þar er i: Ur. og kongur er simiis sequioris ævi notæ.“
- Seðill 14 (159 mm x 109 mm) „hier var i bokinne þesse heims osomi (Morg er mannsins pina) ut til enda. Jtem med somu hende, annar heims osöme (Hvad mun verolldin vilia) kvedin af Skalldsveine nockrum. þetta tvennt var roted i hrygnum, og þad sidara til storskemda. vard so ecki confererad. þad sem þar af var læselegt confereradi eg med odrum minum Exemplaribus ur kalfsskinns blodin fra Sr Olafi Gislasyne, og eydilagdi so þetta. aptanvid þessa 2. heimsosoma voru visnagrey: sver ei, svar ei sialigt vif. med andstygdar hendi, somu sem ä Olafsvisunum. þær eru og hedan utteknar, uppskrifadar og pergaments vladid eydilagt.“
- Seðill 15 (161 mm x 106 mm) „hier aptan vid var: hallz prests Ogmundzsonar visur af>: O bone Jesu. (kallazt af auctore Mariublom) Bodorda visur, kvedit Gjsla Jonsson (er ecki nema nockur vers framanaf)†. þesser. 2. . tractatus voru svo rotner og defectueux ad þeir voru vida onyter. þö skrifade eg þad þar ur, sem læst var og heillt, og eydilagdi þä svo sidan. † resten var burtrifed, og voru þesser 2. tractatus med somu hendi sem hitt fyrre faranda. “
- Laus seðill frá Kaupmannahöfn með upplýsingum um forvörslu.
- Laus seðill með athugasemdum um nöfn í handritinu.
Historie og herkomst
Handritið var skrifað á Íslandi, nánar tiltekið í Selárdal í Ketilfjörðum, árið 1549 (1r, 68v).
- Árni Magnússon fékk frá Þórði Péturssyni á Hólmi (sjá seðil). Áður hafði Helga Gísladóttir átt handritið (1r) en það átti einhvern tíma heima á Suður-Reykjum í Mosfellsdal (sjá seðil fremst).
- Á 43r og 47v er nafnið Guðbrandur Þórðarson, á 46v og 59v Páll Jónsson, á 48v Ísleifur Þórðarson og á 62r Jón Einarsson, e.t.v. fyrri eigendur handritsins.
Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 20. janúar 1988.
[Additional]
Viðgert og bundið í Kaupmannahöfn í febrúar 1972. Eldra band fylgdi ekki.
- Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
- Svart-hvítar ljósmyndir á Stofnun Árna Magnússonar, sem keypti þær af Arne Mann Nielsen 29. nóvember 1971.
Bibliografi
| Forfatter | Titel | Redaktør | Omfang |
|---|---|---|---|
| Íslenzk miðaldakvæði: Islandske digte fra senmiddelalderen | ed. Jón Helgason | 1936; I:2 | |
| Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamling | ed. Kristian Kålund | ||
| Jón Þorkelsson | Om digtningen på Island i det 15. og 16. Århundrede | ||
| Íslenzk miðaldakvæði: Islandske digte fra senmiddelalderen | ed. Jón Helgason | 1938; II | |
| Kvæðasafn 1922-27:251-256 | |||
| Kvæðasafn 1922-27:370-85 | |||
| Kvæðasafn 1922-27:385-405 | |||
| Kvæðasafn 1922-27:326-353 | |||
![[[missing key: General.more]]](/assets/ctx/1.8.5/images/lbslogosmallbw.gif "[[missing key: General.more]]"){kind=small}
